به گزارش ایرتانیوز، اظهارات تازه سعید آجرلو عضو تیم رسانهای هیأت مذاکرهکننده ایران، ابعاد جدیدی از سفر اخیر محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی به قطر را آشکار کرده است؛ سفری که اکنون مشخص شده بخش مهمی از رایزنیهای انجامشده در آن، به موضوع داراییهای بلوکهشده ایران و نحوه دسترسی عملی به این منابع اختصاص داشته است.
بر اساس توضیحات ارائهشده، جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات اخیر تأکید کرده است که به محض امضای توافق نهایی، باید دسترسی فوری به ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای خود داشته باشد. به گفته آجرلو، تهران معتقد است توافقی که دسترسی عملی و بدون مانع به منابع مالی کشور را تضمین نکند، نمیتواند منافع واقعی ایران را تأمین کند.
سعید آجرلو در این باره گفته است:
«هیأت ایرانی تأکید داشته که به محض امضای توافق، باید ۱۲ میلیارد دلار در دسترس جمهوری اسلامی ایران قرار گیرد و هرگونه اختلال در این روند میتواند به منزله نقض توافق تلقی شود.»
این موضع نشان میدهد که برخلاف برخی توافقات گذشته، این بار تهران تلاش کرده است تضمینهای اجرایی را پیش از نهایی شدن توافق دریافت کند. در واقع، محور اصلی مذاکرات دیگر صرفاً اعلام رفع تحریمها نیست، بلکه امکان استفاده واقعی از منابع مالی و انجام نقلوانتقالات بانکی است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، ۱۲ میلیارد دلار مورد بحث از دو بخش تشکیل شده است؛ ۶ میلیارد دلار از منابع بلوکهشده قبلی ایران و ۶ میلیارد دلار دیگر که قرار است در چارچوب تفاهم جدید آزاد شود. به گفته عضو تیم رسانهای مذاکرات، ایران تأکید کرده است که باید امکان استفاده مستقیم از این منابع وجود داشته باشد و هرگونه محدودیت یا مانع احتمالی، نقض تعهدات طرف مقابل تلقی خواهد شد.
یکی از مهمترین بخشهای مذاکرات اخیر، نقش قطر در تضمین اجرای این توافق بوده است. آجرلو اعلام کرده دوحه پذیرفته است در قالب یک سازوکار مشخص، نقش واسطه و ضامن مالی را بر عهده بگیرد تا ایران نسبت به دسترسی واقعی به منابع خود اطمینان داشته باشد.
وی در این باره توضیح داده است:
«قطر تعهد داده طرف حساب تسویه این مبلغ باشد و بعداً خودشان این مبلغ را با آمریکاییها تسویه حساب کنند. قرار نیست ما وارد مذاکرات شویم، تفاهمی را امضا کنیم و در صورت وقوع مجدد جنگ یا ایجاد محدودیت، به داراییهایمان دسترسی نداشته باشیم.»
این بخش از مذاکرات از نگاه تحلیلگران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا یکی از مهمترین نگرانیهای تهران در سالهای گذشته، تکرار تجربههایی بوده که در آنها توافقات سیاسی انجام شده اما دسترسی عملی به منابع مالی با محدودیتهای جدی روبهرو شده است.
محمدباقر قالیباف نیز پس از بازگشت از دوحه، سفر خود را مثبت ارزیابی کرده و گفته بود:
«این سفر در مجموع خوب بود و به پیشرفت روند گفتوگوها کمک کرد.»
اگرچه رئیس مجلس وارد جزئیات مذاکرات نشد، اما اکنون روشن شده که بخش مهمی از رایزنیها بر سر سازوکار مالی توافق احتمالی و تضمین دسترسی ایران به منابع ارزی خود متمرکز بوده است.
از منظر اقتصادی، آزادسازی این منابع میتواند تأثیر مهمی بر اقتصاد کشور داشته باشد. کارشناسان معتقدند دسترسی به میلیاردها دلار دارایی بلوکهشده میتواند در تأمین کالاهای اساسی، دارو، تقویت ذخایر ارزی، مدیریت بازار ارز و افزایش توان مالی کشور نقش مؤثری ایفا کند.
در همین حال، گزارشها از وجود یک چارچوب ۱۴ بندی در مذاکرات حکایت دارد که ایران اجرای کامل تمامی بندهای آن را شرط تداوم توافق میداند. آجرلو تأکید کرده است که در صورت اجرا نشدن هر یک از تعهدات اصلی، جمهوری اسلامی ایران حق خواهد داشت آن را نقض توافق تلقی کرده و از ادامه مسیر خارج شود.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز پیشتر با اشاره به رویکرد تهران در مذاکرات تأکید کرده بود:
«آنچه برای ایران اهمیت دارد، تضمین حقوق ملت ایران و بهرهمندی واقعی از منافع توافق است، نه توافقی که صرفاً روی کاغذ باقی بماند.»
تحلیلگران معتقدند رویکرد جدید تهران نشاندهنده تغییر مهمی در اولویتهای مذاکرات است.
اگر در دورههای گذشته تمرکز اصلی بر اصل توافق و رفع تحریمها قرار داشت، اکنون موضوع نحوه اجرای توافق و امکان بهرهبرداری واقعی از منافع آن به محور اصلی گفتوگوها تبدیل شده است.
به باور بسیاری از ناظران، موفقیت یا شکست توافق احتمالی بیش از هر چیز به حل همین مسئله بستگی دارد. تهران به دنبال تضمین عملی است و پیام روشنی را به طرفهای مقابل ارسال کرده است: توافق زمانی معنا دارد که منافع اقتصادی آن برای مردم ایران قابل لمس باشد.
در چنین شرایطی، سفر قالیباف به قطر را میتوان فراتر از یک سفر دیپلماتیک معمولی ارزیابی کرد؛ سفری که به نظر میرسد یکی از مهمترین گرههای مالی مذاکرات را هدف قرار داده و تلاش کرده است پیش از امضای هر توافقی، تکلیف دسترسی ایران به منابع ارزی خود را روشن کند. اکنون باید دید آیا این سازوکارهای مورد توافق در دوحه میتوانند اعتماد لازم را برای عبور مذاکرات از مراحل پایانی فراهم کنند یا خیر.