به گزارش ایرتانیوز، طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، سالانه میلیون‌ها نفر در جهان به دلیل استفاده از محصولات آرایشی و بهداشتی غیراستاندارد دچار عوارض پوستی و مشکلات سلامتی می‌شوند. همچنین بررسی‌های بین‌المللی نشان می‌دهد بازار جهانی محصولات زیبایی و مراقبت شخصی در سال ۲۰۲۵ ارزشی بیش از ۶۵۰ میلیارد دلار پیدا کرده و بخش قابل‌توجهی از فروش این بازار، تحت تأثیر تبلیغات شبکه‌های اجتماعی و بلاگرهاست. از سوی دیگر، پژوهش‌های منتشرشده در آمریکا و اروپا نشان می‌دهد بیش از ۷۰ درصد نوجوانان و جوانان، حداقل یک‌بار تحت تأثیر تبلیغات اینستاگرامی اقدام به خرید محصولات آرایشی یا مراقبتی کرده‌اند؛ محصولاتی که بسیاری از آن‌ها بدون تأیید علمی یا نظارت کافی وارد بازار می‌شوند.
در ایران نیز ماجرا نگران‌کننده‌تر از چیزی است که تصور می‌شود. بر اساس اعلام مسئولان سازمان غذا و دارو، سالانه حجم زیادی از محصولات آرایشی و بهداشتی قاچاق و فاقد مجوز وارد بازار کشور می‌شود؛ کالاهایی که بخشی از آن‌ها مستقیماً از طریق فروشگاه‌های آنلاین و صفحات اینستاگرامی به فروش می‌رسند. کارشناسان هشدار می‌دهند ایران یکی از مصرف‌کنندگان بزرگ محصولات آرایشی در خاورمیانه است؛ بازاری چند ده هزار میلیارد تومانی که نظارت بر بخشی از آن، به‌ویژه در فضای مجازی، همچنان با چالش‌های جدی روبه‌روست.
شاید همه‌چیز با یک ویدئوی چندثانیه‌ای شروع شود؛ دختری با پوستی بی‌نقص، موهایی درخشان و لبخندی مطمئن که محصولی را جلوی دوربین می‌گیرد و می‌گوید: «معجزه کرد!» چند دقیقه بعد، هزاران نفر نام آن کرم، سرم، ماسک مو یا قرص لاغری را جست‌وجو می‌کنند؛ محصولی که شاید نه ترکیباتش مشخص است، نه مجوزی دارد و نه حتی معلوم است واقعاً چه چیزی وارد بدن و پوست انسان میکند.
در سال‌های اخیر، شبکه‌های اجتماعی به‌ویژه اینستاگرام، فقط سبک لباس پوشیدن یا آرایش کردن را تغییر نداده‌اند؛ آن‌ها استانداردهای زیبایی را هم بازتعریف کرده‌اند. در این جهان فیلترشده، پوست طبیعی دیگر کافی نیست، مو باید همیشه براق و پرپشت باشد و کوچک‌ترین نقص ظاهری، به «مشکلی» تبدیل می‌شود که باید فوراً با یک محصول تازه برطرف شود.
اما پشت این عطش دائمی برای زیباتر شدن، بازاری عظیم و تا حد زیادی کنترل‌نشده شکل گرفته است؛ بازاری از محصولات آرایشی، مراقبتی و بهداشتی که بسیاری از آن‌ها فاقد مجوز رسمی، تأییدیه علمی یا نظارت کافی هستند.
کارشناسان بارها هشدار داده‌اند که بخش قابل‌توجهی از محصولات ترندشده در فضای مجازی، به‌ویژه کالاهایی که از طریق صفحات اینستاگرامی یا فروشگاه‌های غیررسمی عرضه می‌شوند، مجوز سازمان غذا و دارو ندارند یا منشأ تولید آن‌ها مشخص نیست. بعضی از این محصولات حتی بدون برچسب معتبر، تاریخ مصرف روشن یا ترکیبات دقیق فروخته می‌شوند؛ کالاهایی که مستقیم با پوست، مو و سلامت بدن انسان در تماس‌اند.
طبق هشدارهای متخصصان پوست، استفاده از محصولات بی‌کیفیت و ناشناس می‌تواند منجر به بروز حساسیت‌های شدید پوستی، التهاب، سوختگی شیمیایی، لک‌های ماندگار، ریزش مو و حتی آسیب‌های جدی‌تر شود. در برخی موارد نیز وجود فلزات سنگین، ترکیبات هورمونی یا مواد غیرمجاز در این محصولات گزارش شده است. مطالعات آزمایشگاهی در برخی کشورها حتی نشان داده‌اند بعضی کرم‌های سفیدکننده غیرمجاز حاوی مقادیر خطرناک جیوه و سرب بوده‌اند؛ موادی که می‌توانند به کلیه، سیستم عصبی و سلامت عمومی بدن آسیب برسانند.
در سطح جهانی نیز نگرانی درباره تبلیغات گمراه‌کننده محصولات زیبایی در شبکه‌های اجتماعی افزایش یافته است. بسیاری از پژوهش‌ها نشان می‌دهند فضای مجازی، به‌ویژه میان نوجوانان و جوانان، تأثیر مستقیمی بر تصویر ذهنی افراد از بدن و ظاهرشان دارد. طبق تحقیقات انجمن روانشناسی آمریکا، استفاده مداوم از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند احتمال نارضایتی از ظاهر و کاهش اعتمادبه‌نفس را در نوجوانان به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.
کاربران هر روز با تصاویری مواجه می‌شوند که اغلب با فیلتر، نورپردازی و ویرایش‌های سنگین ساخته شده‌اند، اما به‌عنوان «واقعیت» فروخته می‌شوند. همین مسئله باعث شده بسیاری از افراد، به‌ویژه دختران نوجوان، احساس کنند برای پذیرفته شدن، زیبا دیده شدن یا «به‌روز بودن»، باید مدام محصول جدیدی را امتحان کنند. ترندها با سرعت عجیبی عوض می‌شوند؛ یک روز سرم حلزون، روز دیگر کرم سفیدکننده، مکمل رشد مو یا ماسک‌های ناشناخته‌ای که در چند ساعت میلیون‌ها بازدید می‌گیرند.
مسئله فقط خرید یک محصول نیست؛ مسئله، تأثیر روانی عمیق این فضاست. انسان امروز، بیش از هر زمان دیگری خودش را با دیگران مقایسه میکند. شبکه‌های اجتماعی به افراد القا می‌کنند که همیشه چیزی در ظاهرشان «کم» است و برای کامل شدن، باید محصول دیگری بخرند.
در این میان، اینفلوئنسرها و بلاگرها نقش مهمی در عادی‌سازی مصرف این کالاها دارند. بسیاری از تبلیغات بدون نظارت تخصصی انجام می‌شود و گاهی فردی که هیچ دانش پزشکی یا علمی ندارد، محصولی را به صدها هزار نفر توصیه میکند؛ محصولی که شاید خودش حتی یک‌بار هم واقعاً استفاده نکرده باشد.
در ایران، نبود نظارت گسترده بر تبلیغات فضای مجازی و افزایش فروش آنلاین محصولات آرایشی و مراقبتی، شرایط را پیچیده‌تر کرده است. بسیاری از مردم، به‌ویژه نوجوانان، تنها بر اساس تعداد لایک‌ها، کامنت‌ها یا شهرت یک بلاگر تصمیم به خرید می‌گیرند. در چنین فضایی، «ترند بودن» گاهی از «ایمن بودن» مهم‌تر می‌شود.
این در حالی است که پزشکان تأکید می‌کنند پوست و مو، بیش از آنکه به محصولات معجزه‌آسا نیاز داشته باشند، به مراقبت اصولی و علمی احتیاج دارند. اما فضای مجازی، صبر را از انسان گرفته است؛ همه‌چیز باید فوری، سریع و چشمگیر باشد. کاربران می‌خواهند در چند روز پوستی شفاف‌تر، موهایی بلندتر و ظاهری «بی‌نقص» داشته باشند؛ حتی اگر بهای آن، آسیب‌های جبران‌ناپذیر باشد.
شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا این باشد که بسیاری از افراد، بعد از آسیب دیدن تازه متوجه می‌شوند پشت آن بسته‌بندی‌های جذاب و تبلیغات پرزرق‌وبرق، هیچ نظارت واقعی وجود نداشته است. دختر جوانی که برای داشتن پوست روشن‌تر، دچار سوختگی و لک دائمی می‌شود یا نوجوانی که برای شبیه شدن به استانداردهای اینستاگرامی، سلامت پوست و مویش را به خطر می‌اندازد، فقط قربانی یک محصول نیست؛ قربانی فرهنگی است که ارزش انسان را به ظاهر بی‌نقص تقلیل داده است.
واقعیت این است که شبکه‌های اجتماعی فقط کالا نمی‌فروشند؛ آن‌ها اضطراب می‌فروشند. اضطرابِ کافی نبودن، زیبا نبودن و شبیه نبودن به تصاویری که هر روز روی صفحه تلفن همراه ظاهر می‌شوند. و تا وقتی این احساس ناامنی در انسان وجود داشته باشد، بازار محصولات معجزه‌آسا و بی‌هویت هم همچنان داغ خواهد ماند.
شاید امروز، بیش از هر زمان دیگری، جامعه به سواد رسانه‌ای و آگاهی درباره سلامت پوست و مو نیاز دارد؛ اینکه هر محصول پرفروش یا ترندشده‌ای، الزاماً ایمن و علمی نیست. چون پوست انسان، جایی برای آزمون‌وخطای ترندهای فضای مجازی نیست؛ زخمی که روی آن می‌ماند، گاهی فقط یک لک یا ریزش مو نیست، بلکه بخشی از اعتمادبه‌نفس و آرامش انسان را هم با خودش می‌برد.