به گزارش ایرتانیوز، زمزمههای انقراض، امیدهای از بین رفته و ناامیدی از یافتن دوباره این جاندار زیبا، در کنار هم تصویری از یک فاجعه زیستمحیطی بود، با این حال در میانه این ناامیدیها، خبری منتشر شد که مانند معجزهای در دل تاریخ زیستمحیطی ایران اثر گذاشت، در سال ۱۳۴۶، گروهی از طبیعتگردان و کارشناسان محیط زیست، در جریان یک گشت و گذار در مناطق حفاظتشده دز، موفق به مشاهده و ثبت ۶ رأس از گوزنهای زرد ایرانی شدند.
این کشف، که به یک رویداد مهم در تاریخ حیات وحش ایران تبدیل شد، نه تنها گویای این حقیقت بود که هنوز هم در گوشهای از این سرزمین، امید باقی است، بلکه نشاندهنده توانمندی و لطف طبیعت در برابر انقراض بود، یافتن این ۶ رأس گوزن، تلخترین لحظات انقراض را به شیرینترین لحظات احیا و بقا پیوند زد.
این رویداد نقطه عطفی در حفاظت از گونههای در آستانه انقراض در ایران بود، اثبات حضور گوزن زرد ایرانی دوباره، توجهات بیشتری را به لزوم حفاظت از زیستگاههای طبیعی و تنوع زیستی جلب کرد، سازمان محیط زیست و نهادهای مرتبط، با نگاهی دوباره به وظایف خود، برنامههای گستردهتری را برای حفاظت از این گونه و زیستگاههای آن در دستور کار قرار دادند.
امروز، گوزن زرد ایرانی به عنوان نمادی از احیا و حفاظت، در مناطق حفاظتشده ایران زندگی میکند و شاهدی بر این مدعاست که حفاظت، تدبیر و همت میتواند بازگشت زندگی را برای همیشه به ارمغان بیاورد. این داستان، پیامی امیدوارکننده برای دوستداران طبیعت و حیات وحش است؛ پیامی که نشان میدهد هنوز هم ظرفیت برای بازگشت و احیای گونههای در معرض خطر وجود دارد، به شرط آنکه همت کنیم و دست در دست هم، برای حفظ میراث طبیعیمان تلاش کنیم.
داستان گوزن زرد ایرانی، معجزهای در دل تاریخ زیستمحیطی ایران است که ثابت کرد انقراض، پایان راه نیست، بلکه فرصتی برای تجدید و احیاست، فرصتی که با آگاهی، همت و همکاری، روز به روز پررنگتر میشود.
این ماجرا به داستان گوزن زرد ایرانی منتهی نمیشود بلکه پرنده کیوی در نیوزیلند و پاندا هم تقریبا چنین ماجرایی داشتند، این گونه ها مدتها در زیستگاه هایشان مشاهده نشدند از این رو گمان می رفت که منقرض شده اند اما با پیدا شدن تعدادی از آنها ، خطر انقراض از این گونه ها دور شد، این ماجراها بهانه ای شد تا به مناسبت روز جهانی «گونههای در معرض انقراض» گریزی بر حیواناتی که از لبه پرتگاه انقراض برگشتند بزنیم.
۱۵ می برابر با ۲۵ اردیبهشت ماه روز جهانی گونههای در معرض انقراض نامگذاری شده است، این روز برای اولین بار در سال ۲۰۰۶ به منظور آگاهی از میزان شکنندگی حیات زیستمندان تعیین شد، در این روز چگونگی و چرایی حفاظت از گونههای در معرض خطر از آسیبها و اهمیت آن را به ما یادآوری میکند، هر ساله در این روز، هزاران نفر در سراسر جهان با مراسم مختلف آگاهیرسانی و آموزشی، در برنامههای اقدام عملی برای حفاظت از گونههای در معرض تهدید و در خطر انقراض شرکت میکنند.
هر سال برای این روز شعاری تعیین می شود که شعار امسال «جشن داستانهای موفقیت آمیز بازگشت حیات وحش» در نظر گرفته شده است، در واقع بر خلاف سالهای قبل که شعارها بر تهدید گونه ها تمرکز داشت امسال هدف بر نمادهای مثبت و گونه هایی متمرکز است که با تلاشهای حفاظتی از لبه انقراض بازگشته اند.
معصومه صفایی معاون دفتر حفاظت و مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در گفت و گو با خبرنگار ایرنا درباره وضعیت گونه ها و در خطر انقراض بودن این جانوران در کشور گفت: برای گونه ها یک طبقه بندی بین المللی و یک طبقه بندی ملی داریم، بر اساس طبقه بندی بین المللی ۱۴۸ گونه مهرهدار کشور در مرز تهدید قرار دارند که شامل ۳ رده گونههای به شدت در معرض خطر انقراض، گونههای در خطر انقراض و گونه های به شدت آسیب پذیر می شوند.
وی افزود: بر اساس طبقه ملی نیز ۳ رده گونه های در معرض خطر انقراض، گونه های حمایت و حفاظت شده و گونه های عادی داریم که گونه در معرض انقراض در طبقه بندی ملی ۱۱۷ گونه مهره دار است، برای بی مهره گان مطالعه خاصی در کشور انجام نشده است.
صفایی درباره اقدامات حفاظتی گونه ها به ویژه گونه های در خطر انقراض توضیح داد: برای این منظور برنامه عمل با هدف حفاظت از گونه های در معرض خطر انقراض تعریف کردیم که تاکنون برای ۲۵ گونه از جمله یوزپلنگ، خرس قهوه ای، گوزن زرد ایرانی، مرال، تمساح، هوبره، میش مرغ، سیاه خروس، فوک خزری، افعی دم عنکبوتی و وزغ تالشی برنامه عمل را تهیه کردیم ، همچنین برای ۱۳ گونه جانوری از جمله قوچ و میش، کل و بز، کفتار، افعی گرزه مار، ۵ گونه ماهی مانند ماهی گورخری، قرقاول و روباره ترکمنی در حال تهیه برنامه عمل هستیم.
تکهتکه شدن زیستگاهها، تهدید اصلی حیاتوحش
وی به تهدیدات حیات وحش اشاره کرد و گفت: بر اساس گزارش های جهانی، تخریب زیستگاه ها اصلیترین تهدید گونههای حیات وحش است و شکار غیرمجاز و قاچاق حیات وحش به ترتیب در رده های دوم و سوم قرار دارند، شکار حیات وحش سومین قاچاق پرسود دنیا بعد از مواد مخدر و قاچاق انسان است.
وی تاکید کرد: اساسا تخریب زیستگاه یک سری تبعات دارد از جمله تکه تکه و جزیره ای شدن زیستگاه ها به این معنی که وقتی تخریب زیستگاه اتفاق می افتد کریدورهای بین مناطق با جاده، معادن، فرودگاه و فعالیت های صنعتی محصور و بسته می شود، در این شرایط مهم ترین خطری که یک گونه را تهدید میکند این است که منابع غذایی و آب در دسترس حیوان کم میشود.
صفایی ادامه داد: از طرف دیگر میان جمعیت حیوانات درون آمیزی اتفاق می افتد که به دنبال آن ضعف ژنتیکی ایجاد می شود، در این شرایط یک عامل محرک بیرونی و آسیب زا مانند یک ویروس باعث می شود ژن ضعیف داخل یک جمعیت بالا بیاید و بروز و ظهور پیدا کند، در این شرایط مثلا اگر ژن مقاوم به بیماری طاعون نشخوار کنندگان کوچک ضعیف باشد، یک حیوان بیمار می تواند تمام جمعیت را به خطر بیندازد، علاوه بر اینکه با گذر زمان این گونه ها دچار ضعف جسمانی می شوند مثلاً اسکلت بندی آنها دفرمه می شود و آنها را به لبه انقراض می برد.
به گفته وی، علاوه بر اینها وقتی زیستگاه تخریب می شود تلفات جاده ای هم افزایش می یابد، همچنین با انسان تعارض پیدا می کنند که در مورد یوزپلنگ ایرانی با این مساله مواجه هستیم.