به گزارش ایرتانیوز، روزنامه وال‌استریت ژورنال در تحلیلی هشدار داده است که حتی اگر مسیرهای صادرات انرژی پس از جنگ اخیر به طور کامل بازگشایی شوند، بازار جهانی انرژی همچنان با یک مشکل جدی روبه‌رو خواهد بود؛ کاهش سریع ذخایر فرآورده‌های نفتی و محدود شدن حاشیه امنیت عرضه در آستانه فصل اوج مصرف.
این تحلیل در شرایطی منتشر شده که بسیاری از سرمایه‌گذاران تصور می‌کنند با کاهش تنش‌های نظامی و تداوم عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، مهم‌ترین خطر از بازار انرژی دور شده است. اما داده‌های منتشرشده از سوی شرکت‌های بزرگ بازرگانی انرژی و نهادهای بین‌المللی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.
بن لاکی، تحلیلگر ارشد شرکت ترافیگورا که یکی از بزرگ‌ترین معامله‌گران انرژی جهان محسوب می‌شود، هشدار داده است:
«زنگ خطر در بازار انرژی به صدا درآمده است.»
او همچنین تأکید کرده است:
«بازار بیش از حد آرام به نظر می‌رسد؛ در حالی که موجودی سوخت در حال کاهش است و اگر اختلال دیگری رخ دهد، واکنش قیمت‌ها می‌تواند بسیار شدید باشد.»
این ارزیابی از آن جهت اهمیت دارد که برخلاف بحران‌های گذشته، نگرانی اصلی دیگر کمبود نفت خام نیست. امروز مسئله اصلی کمبود فرآورده‌هایی است که مستقیماً به دست مصرف‌کننده می‌رسد؛ از بنزین خودروها گرفته تا سوخت هواپیماها و گازوئیل مورد نیاز صنایع و ناوگان حمل‌ونقل جهانی.
بررسی آمارهای بین‌المللی نشان می‌دهد ذخایر بنزین، گازوئیل و سوخت جت در برخی مناطق جهان به پایین‌ترین سطوح چند سال اخیر نزدیک شده است. همزمان فصل تابستان در نیمکره شمالی آغاز شده و مصرف سوخت در آمریکا، اروپا و بخش بزرگی از آسیا به طور سنتی وارد دوره اوج خود می‌شود.
آژانس بین‌المللی انرژی نیز در تازه‌ترین ارزیابی خود هشدار داده است که ادامه کاهش ذخایر انرژی می‌تواند فشارهای جدیدی بر بازار وارد کند. این نهاد معتقد است هرگونه اختلال تازه در عرضه یا حمل‌ونقل انرژی، می‌تواند بازار را وارد مرحله‌ای از کمبود واقعی فرآورده‌های نفتی کند.
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌تر هشدار داده بود:
«بازار انرژی جهانی وارد دوره‌ای از نااطمینانی بی‌سابقه شده و هرگونه اختلال جدید در زنجیره تأمین می‌تواند پیامدهایی فراتر از بازار نفت خام داشته باشد.»
این سخنان نشان می‌دهد نگرانی نهادهای بین‌المللی دیگر تنها به میزان استخراج نفت محدود نیست. امروز ظرفیت پالایش، امنیت مسیرهای دریایی، سطح ذخایر راهبردی و سرعت بازگشت زنجیره تأمین به شرایط عادی، عوامل تعیین‌کننده بازار محسوب می‌شوند.
اهمیت این هشدار زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم جهان هنوز به طور کامل از تبعات تنش‌های اخیر در خلیج فارس عبور نکرده است. اگرچه تنگه هرمز همچنان باز است و صادرات انرژی ادامه دارد، اما بسیاری از شرکت‌های بیمه دریایی، کشتیرانی و بازرگانان انرژی هنوز شرایط منطقه را عادی تلقی نمی‌کنند.
برخی شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی هزینه بیمه عبور از خلیج فارس را افزایش داده‌اند و تعدادی از کشتی‌ها نیز مسیرهای طولانی‌تر و پرهزینه‌تر را انتخاب می‌کنند. همین موضوع باعث شده هزینه نهایی انتقال انرژی افزایش پیدا کند؛ هزینه‌ای که در نهایت به مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.
در این میان، نقش تنگه هرمز همچنان کلیدی است. حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان و بخش مهمی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از این گذرگاه عبور میکند. هرچند برخی تحلیلگران غربی تلاش کرده‌اند وابستگی جهان به هرمز را کمتر از واقعیت نشان دهند، اما تحولات هفته‌های اخیر بار دیگر ثابت کرد که امنیت انرژی جهان همچنان به ثبات این آبراه وابسته است.
از منظر ژئوپلیتیکی نیز بحران اخیر یک واقعیت مهم را آشکار کرد؛ اینکه بازار جهانی انرژی به شدت در برابر تحولات خلیج فارس آسیب‌پذیر است. حتی بدون بسته شدن کامل هرمز، صرف افزایش ریسک امنیتی در منطقه توانسته بازارها را نگران کند.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز هشدار داده است که ادامه اختلالات در بازار انرژی می‌تواند رشد اقتصادی قدرت‌های بزرگ را تحت فشار قرار دهد. اقتصادهای صنعتی اروپا، کشورهای آسیایی وابسته به واردات انرژی و حتی خود آمریکا در برابر افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی آسیب‌پذیر هستند.
نکته مهمی که وال‌استریت ژورنال بر آن تأکید میکند، شکاف میان واقعیت بازار و رفتار فعلی سرمایه‌گذاران است. این روزنامه معتقد است بخش قابل توجهی از ریسک‌های موجود هنوز در قیمت‌های جهانی منعکس نشده و بازارها ممکن است در صورت کاهش بیشتر ذخایر سوخت با یک شوک ناگهانی مواجه شوند.
در واقع خطر اصلی این است که بازار جهانی نفت خام در ظاهر متعادل به نظر برسد، اما بازار فرآورده‌های پالایش‌شده وارد مرحله کمبود شود. در چنین شرایطی ممکن است قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما با سرعتی بسیار بیشتر از قیمت نفت افزایش پیدا کند.
برخی برآوردها نشان می‌دهد در صورت ادامه روند فعلی کاهش ذخایر، کشورهای مصرف‌کننده ناچار خواهند شد بار دیگر به ذخایر راهبردی خود متوسل شوند؛ اقدامی که در کوتاه‌مدت می‌تواند بازار را آرام کند اما راه‌حل پایدار محسوب نمی‌شود. ذخایر استراتژیک برای شرایط اضطراری طراحی شده‌اند و استفاده مداوم از آنها نمی‌تواند جایگزین عرضه واقعی و پایدار انرژی باشد.
تحلیلگران انرژی معتقدند یکی از مهم‌ترین درس‌های بحران اخیر این است که امنیت انرژی تنها به تولید نفت محدود نمی‌شود. انتقال، پالایش، ذخیره‌سازی و توزیع فرآورده‌ها نیز به همان اندازه اهمیت دارد. اختلال در هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند کل زنجیره را تحت تأثیر قرار دهد.
از منظر ایران نیز این تحولات بار دیگر اهمیت راهبردی خلیج فارس و تنگه هرمز را نشان می‌دهد. بسیاری از کشورهای جهان اکنون بیش از گذشته به این واقعیت رسیده‌اند که ثبات بازار انرژی بدون ثبات در این منطقه امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل هرگونه معادله امنیتی یا اقتصادی در خاورمیانه ناگزیر باید جایگاه ایران و نقش این کشور در تأمین امنیت مسیرهای انرژی را در نظر بگیرد.
در مجموع، اگرچه خطر توقف کامل صادرات نفت فعلاً کاهش یافته است، اما بحران انرژی هنوز پایان نیافته است. آنچه امروز بازار جهانی را تهدید میکند، کمبود خاموش و تدریجی فرآورده‌های نفتی است؛ بحرانی که می‌تواند در هفته‌ها و ماه‌های آینده خود را در جایگاه‌های سوخت، هزینه حمل‌ونقل، قیمت کالاها و حتی رشد اقتصادی جهان نشان دهد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند جهان شاید از یک بحران نفتی عبور کرده باشد، اما هنوز در آستانه یک بحران بزرگ‌تر در بازار سوخت قرار دارد؛ بحرانی که آثار آن ممکن است از پمپ‌بنزین‌های آمریکا تا کارخانه‌های اروپا و بنادر آسیا احساس شود.