به گزارش ایرتانیوز، اندیشکده «بروگل» مستقر در بروکسل اعلام کرده است که کشورهای عضو اتحادیه اروپا تاکنون حدود ۱۰.۴ میلیارد یورو برای کاهش آثار افزایش قیمت انرژی و پیامدهای ناشی از جنگ علیه ایران هزینه کردهاند. همزمان، مقالهای در «مؤسسه اروپایی مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا» نیز برآورد کرده است که ادامه تنشهای مرتبط با ایران میتواند سالانه دهها میلیارد یورو هزینه مستقیم و غیرمستقیم بر اقتصاد اروپا تحمیل کند.
این گزارشها افزایش هزینههای انرژی، حملونقل دریایی، بیمه کشتیها، بودجه دفاعی، امنیت سایبری، کنترل مرزها و مدیریت مهاجرت را از مهمترین پیامدهای اقتصادی این بحران برای اروپا میدانند؛ موضوعی که نشان میدهد تحولات خلیج فارس تنها محدود به کشورهای منطقه باقی نمیماند و آثار آن به اقتصاد جهانی نیز سرایت میکند.
اما اهمیت این گزارشها تنها در اعداد و ارقام نیست، بلکه در تغییری است که در نگاه اروپا نسبت به پرونده ایران ایجاد شده است. اگر در گذشته مسئله ایران بیشتر از دریچه برنامه هستهای، تحریمها یا ملاحظات امنیتی دنبال میشد، اکنون هزینههای اقتصادی این بحران نیز به یکی از دغدغههای اصلی سیاستگذاران اروپایی تبدیل شده است.
این تغییر نگاه چندان دور از انتظار نیست. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی (IEA) و اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، نزدیک به یکپنجم نفت مصرفی جهان و بخش قابلتوجهی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکند. بنابراین هرگونه ناامنی یا اختلال در این مسیر، مستقیماً قیمت انرژی، هزینه حملونقل و نرخ بیمه را در بازارهای جهانی افزایش میدهد؛ هزینهای که بخش مهمی از آن به اقتصادهای واردکننده انرژی، از جمله اروپا، منتقل میشود.
اروپا پس از جنگ اوکراین نیز وابستگی بیشتری به واردات انرژی از خاورمیانه پیدا کرده است. کاهش واردات گاز روسیه باعث شد امنیت مسیرهای انرژی در خلیج فارس برای کشورهای اروپایی اهمیت دوچندان پیدا کند. به همین دلیل، هر تنش در منطقه میتواند فشار مضاعفی بر صنایع، خانوارها و حتی سیاستهای پولی اروپا وارد کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای دفاعی نیز به یکی از پیامدهای این شرایط تبدیل شده است. کشورهای اروپایی طی سالهای اخیر بودجه نظامی خود را افزایش دادهاند و بخش مهمی از این افزایش، به دلیل نگرانی از گسترش بحرانهای امنیتی و حفاظت از مسیرهای تجاری بینالمللی بوده است. گزارشهای رسمی اتحادیه اروپا و ناتو نیز روند رو به رشد هزینههای دفاعی اعضا را تأیید میکنند.
با این حال، همه هزینهها قابل اندازهگیری نیستند. بیثباتی در بازارهای مالی، کاهش سرمایهگذاری، افزایش ریسک تجارت و نااطمینانی اقتصادی، پیامدهایی هستند که آثار آنها در بلندمدت بیش از ارقام بودجهای نمایان میشود. از همین رو بسیاری از اقتصاددانان معتقدند هزینه واقعی بحرانهای ژئوپلیتیکی، بسیار فراتر از اعدادی است که در گزارشهای رسمی منتشر میشود.
در نهایت، آنچه امروز در گزارشهای اروپایی دیده میشود، یک واقعیت مهم را یادآوری میکند؛ اینکه بحرانهای خاورمیانه دیگر صرفاً مسئلهای منطقهای نیستند. امنیت انرژی، تجارت جهانی و ثبات اقتصادی اروپا به تحولات این منطقه گره خورده است و هرچه تنشها طولانیتر شود، هزینه آن نهتنها برای کشورهای درگیر، بلکه برای اقتصاد جهانی و بهویژه اروپا نیز سنگینتر خواهد شد.