به گزارش ایرتانیوز، آخرین گزارشها از وضعیت منابع آبی کشور، حکایت از بهبود نسبی در برخی شاخصهای بارشی دارد. انگار بعد از مدتها، آسمان کمی به حال دل ما سوخته و نمنم باریده. اما وقتی عمق داستان را نگاه میکنیم، میبینیم که این بهبود، همچون سرابی بیش نیست. خشکسالیهای چندسالهای که ریشه دواندهاند، اجازه نفس کشیدن راحت را از زمین گرفتهاند. پراکندگی نامتوازن بارانها یعنی اینکه حتی با وجود بارش، باز هم بسیاری از مناطق در وضعیت نرمال قرار ندارند. انگار آسمان فقط در چند نقطه اشک ریخته و مناطق دیگر را در حسرت رها کرده است.
تصور کنید ۹ استان از این سرزمین پهناور، با جمعیتی بالغ بر ۳۰ میلیون نفر، در صف انتظار آب باشند. این تنها یک آمار نیست، بلکه بغض فروخورده ۳۰ میلیون قلب است که با هر قطره آبی که از سفرهشان کم میشود، فشردهتر میشود. شرکت مهندسی منابع آب در تازهترین گزارش خود، تلخترین خبر را اعلام کرده: ۹ استان کشور درگیر کمبارشی شدید هستند.
در این میان، استانهایی مثل تهران، قم و مرکزی، رنگ غم بیشتری به خود گرفتهاند. انگار آسمان با این استانها دل پری داشته و سهم کمتری از رحمت بارانیاش را نصیبشان کرده. کاهش بارشها در این مناطق حتی از میانگین بلندمدت هم فراتر رفته و به بیش از ۲۵ درصد رسیده. قم و مرکزی با افت حدود ۲۹ درصدی و تهران با کاهش حدود ۲۷ درصدی، در صدر فهرست استانهای با وضعیت نامطلوب بارشی قرار دارند. این یعنی نگرانی جدی برای آینده، برای تامین آب شرب، کشاورزی و صنعت.
۴ درصد افزایش، ۶۵ درصد رشد؛ لبخندی که زود ماسید
گزارشها میگویند میزان بارندگی امسال در مقایسه با بلندمدت ۴ درصد افزایش داشته و نسبت به سال گذشته که سال کمآبی بود، ۶۵ درصد رشد کرده. این خبر در ظاهر خوشحالکننده است، اما وقتی میفهمیم رتبه بارشهای امسال در میان ۵۸ سال گذشته، فقط جایگاه ۲۵ را به خود اختصاص داده، آن لبخند زود ماسیده و تلخی واقعیت دوباره کاممان را پر میکند. این یعنی شرایط منابع آبی ما همچنان شکننده است و نباید به این افزایش اندک دل خوش کنیم.
رطوبت خاکی که میخشکد، آیندهای که گنگ میشود
تداوم کمبارشی در ماههای اخیر، مخصوصاً در استانهایی که با کاهش رطوبت خاک دست و پنجه نرم میکنند، زنگ خطر را برای ماههای آینده به صدا درآورده. این یعنی کاهش جدی تولید آب، کاهش روانآبهای سطحی، افت ورودی سدها و فروکش کردن سفرههای آب زیرزمینی. همه اینها دست به دست هم میدهند تا تأمین پایدار آب در بخشهای مختلف، از آب آشامیدنی گرفته تا چرخاندن چرخ صنعت و کشاورزی، با چالشی بزرگ روبرو شود.
۶ سال خشکسالی؛ زخمی که هنوز تازه است
شاخصهای خشکسالی، مثل شاخص SPI، نشان میدهند که این مهمان ناخوانده، یعنی خشکسالی، قصد رفتن ندارد. در بازههای زمانی مختلف، به ویژه در ۶ سال گذشته، آثار این خشکسالی همچنان بر چهره زمین باقی مانده و منابع آبی ما را تحلیل برده است. انگار زخمی عمیق بر پیکر زمین خورده که هنوز مرهمی برایش نیافتهایم.
سدها، قهرمانانی خسته در برابر تشنگی
با وجود تمام این مشکلات، ورود آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی تا ۱۶ فروردین ۱۴۰۵، حدود ۵۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش یافته. مخازن سدها هم به حدود ۵۵ درصد پرشدگی رسیدهاند که نسبت به سال قبل ۱۳ درصد افزایش داشته. این خبر خوبی است، اما نباید فریب خورد. این بهبود نسبی، نتیجه بارشها در نیمه شمالی کشور و گاهی بارش برف بوده که تاثیرش در مناطق دیگر کمتر است.
حتی سدهای مهمی مثل سدهای حوضه آبریز کارون، کرخه و مرزی غرب، و همچنین سدهای تامینکننده آب شرب در استانهایی چون تهران، اصفهان، خراسان رضوی، مرکزی، قم، زنجان و البرز، با کاهش ذخایر مواجه هستند. این یعنی حتی آب شرب شهرهای بزرگی مثل تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، زنجان و… نیازمند مدیریت جدی مصرف است.
توزیع ناعادلانه بارش؛ گویی آسمان هم تبعیض قائل میشود!
یکی از بزرگترین چالشهای امسال، توزیع مکانی بارشهاست. انگار آسمان هم دلش به حال همه ایران نمیسوزد! تمرکز بارشها عمدتاً در نیمه شمالی کشور، مخصوصاً استانهای شمالغرب، شمالی، شمال شرق و برخی مناطق غربی و ارتفاعات زاگرس مرکزی بوده. این یعنی حتی بارشهای هفتههای آینده هم، مانند هفته اول، بیشتر در همین مناطق تاثیرگذار خواهند بود. سد طالقان، که یکی از تامینکنندههای اصلی آب شرب تهران است، از این بارندگیها بهرهمند میشود، اما این بارشها به تنهایی کافی نیست تا کسری منابع آبی را جبران کند.
تنها راه نجات؛ مدیریت مصرف، فریاد همگانی
در این شرایط بحرانی، یک راهکار بیش از همه خودنمایی میکند؛ مدیریت مصرف. این فقط حرف وزارت نیرو نیست، بلکه فریاد تشنگی زمین است. عبور موفق از این شرایط، نیازمند همراهی و مشارکت جدی تکتک ما مردم است. رعایت الگوی مصرف، یعنی استفاده درست و بهاندازه از این گوهر گرانبها، نقش تعیینکنندهای در پایداری تامین آب در ماههای پیشرو خواهد داشت.