به گزارش ایرتانیوز، بر اساس اعلام رسمی ناتو، این نشست در سال ۲۰۲۶ به میزبانی ترکیه برگزار خواهد شد؛ اما اهمیت آن فراتر از یک گردهمایی دورهای است. بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، بار دیگر این سؤال قدیمی را بهصورت جدی مطرح کرده است که آمریکا تا چه حد حاضر است هزینه امنیت اروپا را بپردازد. ترامپ پیشتر صریح گفته بود: «کشورهایی که سهم خود را پرداخت نکنند، نمیتوانند انتظار داشته باشند آمریکا از آنها دفاع کند». این موضع، اکنون به سیاست عملی تبدیل شده و بهطور مستقیم در دستورکار نشست آنکارا قرار گرفته است.
گزارشهای رویترز نشان میدهد مقامهای اروپایی «پیام واشینگتن را بهوضوح دریافت کردهاند»؛ پیامی که بر افزایش سهم مالی و عملیاتی اروپا در دفاع جمعی تأکید دارد. همزمان، آسوشیتدپرس گزارش داده که موضوع کاهش بخشی از نیروهای آمریکایی در اروپا، بهویژه در آلمان، در حال بررسی است. این موضوع، بهلحاظ راهبردی اهمیت بالایی دارد، زیرا حضور نظامی آمریکا در اروپا یکی از ستونهای اصلی بازدارندگی ناتو از زمان جنگ سرد تاکنون بوده است.
در همین چارچوب، ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو، پیشتر تأکید کرده بود: «متحدان اروپایی و کانادا باید سرمایهگذاری در دفاع را افزایش دهند؛ این برای حفظ امنیت ما ضروری است». هرچند این سخن بهعنوان یک توصیه کلی مطرح شده، اما در فضای فعلی به یک مطالبه جدی از سوی واشینگتن تبدیل شده است.
این فشارها، در اروپا با نگرانیهایی جدی همراه شده است. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، پیشتر در موضعی صریح گفته بود: «اروپا نمیتواند امنیت خود را برای همیشه به دیگران واگذار کند». این جمله، بهخوبی نشاندهنده تغییر ذهنیت در بخشی از اروپا است؛ تغییری که به سمت تقویت «استقلال راهبردی» حرکت میکند.
در آلمان نیز اولاف شولتس، صدراعظم این کشور، اعلام کرده بود: «ما باید توان دفاعی خود را تقویت کنیم و مسئولیت بیشتری بر عهده بگیریم». این موضعگیریها نشان میدهد اروپا، اگرچه هنوز به ناتو وابسته است، اما بهتدریج در حال بررسی سناریوهایی برای کاهش این وابستگی است.
با این حال، مسیر استقلال دفاعی اروپا با چالشهای جدی مواجه است. اختلافنظر میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا، محدودیتهای مالی، وابستگی به فناوریهای نظامی آمریکایی و نبود یک فرماندهی یکپارچه، از جمله موانعی هستند که تحقق این هدف را پیچیده میکنند. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند اروپا در کوتاهمدت ناچار به پذیرش مدل «تقسیم بار» با آمریکا خواهد بود، نه جایگزینی کامل آن.
در این میان، ترکیه بهعنوان میزبان نشست، در موقعیت ویژهای قرار گرفته است. آنکارا تلاش دارد با تکیه بر توسعه صنایع دفاعی خود و ایفای نقش فعالتر در پروژههای مشترک، جایگاهش را در ناتو ارتقا دهد. رجب طیب اردوغان پیشتر تأکید کرده بود: «ترکیه یکی از ارکان اصلی ناتو است و نقش خود را در امنیت منطقهای و جهانی ادامه خواهد داد». این موضع، نشاندهنده تلاش آنکارا برای تبدیل شدن به یک بازیگر تعیینکنندهتر در ساختار ائتلاف است.
همزمان، بحثهایی درباره تغییر الگوی تصمیمگیری در ناتو نیز مطرح شده است. برخی ناظران از حرکت به سمت مدلهای همکاری محدودتر سخن میگویند؛ مدلی که در آن، گروهی از اعضا بدون نیاز به اجماع کامل، مأموریتهای خاصی را پیش میبرند. این تغییر، اگر عملی شود، میتواند ساختار سنتی ناتو را دگرگون کند و آن را از یک ائتلاف کاملاً هماهنگ، به مجموعهای از همکاریهای منعطفتر تبدیل کند.
با وجود این تحولات، نشانهای از خروج آمریکا از ناتو دیده نمیشود. حتی منتقدان اروپایی نیز اذعان دارند که حضور آمریکا همچنان برای امنیت قاره حیاتی است. اما آنچه در حال تغییر است، نسبت این حضور و میزان تعهد آن است. به بیان دقیقتر، ناتو در حال عبور از یک مدل «وابستگی کامل به آمریکا» به سمت یک مدل «تقسیم مسئولیت» است.
از منظر تحلیلی، این تحولات برای ایران نیز بیاهمیت نیست. تجربه سالهای اخیر نشان داده که هرگونه شکاف در ائتلافهای غربی، به کاهش هماهنگی در اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی منجر میشود. در شرایطی که جنگ تحمیلی و فشارهای چندلایه علیه ایران ادامه دارد، تغییر در توازن درون ناتو میتواند بر نحوه تصمیمگیری این بلوک در
قبال تحولات منطقه اثرگذار باشد.
نشست آنکارا صرفاً یک رویداد دیپلماتیک نیست؛ بلکه نقطهای در مسیر بازتعریف نقشها در ناتو است. آمریکا بهدنبال کاهش هزینهها و افزایش سهم دیگران است، اروپا در حال سنجش میزان وابستگی خود و ترکیه در تلاش برای ارتقای جایگاهش. نتیجه این معادله هرچه باشد، یک نکته روشن است: ناتو دیگر آن ائتلاف یکدست و بدون اختلاف گذشته نیست و در حال ورود به مرحلهای جدید از بازتنظیم درونی است.