چالش در پاسخ به نیازهای سالمندان؛ حذف طب سالمندی از رشته‌های دانشگاهی

تهران - ایرتانیوز - مشاور عالی سازمان بهزیستی کشور گفت: حذف و تضعیف طب سالمندی از رشته‌های دانشگاهی در شرایطی که ایران با یکی از سریع‌ترین روندهای سالمندی جمعیت در جهان روبرو است، صرفا یک تصمیم آموزشی نیست؛ بلکه می‌تواند آمادگی نظام سلامت برای پاسخ به نیازهای سالمندان را در سال‌های آینده با چالش جدی مواجه کند.

به گزارش ایرتانیوز، احمد دلبری روز سه‌شنبه افزود: سالمندان معمولا با چند بیماری همزمان، مصرف چند دارو، افت شناختی، زمین‌خوردن، ناتوانی و نیاز به مراقبت‌های طولانی‌مدت مواجه هستند و مدیریت این پیچیدگی‌ها نیازمند آموزش تخصصی است. نبود متخصص طب سالمندی می‌تواند به افزایش بستری‌های قابل پیشگیری، مصرف نامناسب دارو، ناتوانی، وابستگی و در نهایت افزایش هزینه‌های نظام سلامت و فشار بیشتر بر خانواده‌ها منجر شود.

وی تاکید کرد: بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته امروز در حال افزایش ظرفیت آموزش متخصصان طب سالمندی هستند، در حالی که ایران هنوز با کمبود جدی نیروی انسانی این حوزه مواجه است. موضوع سالمندی دیگر فقط یک مسئله پزشکی نیست؛ یک مسئله راهبردی اجتماعی، اقتصادی و حتی امنیت رفاه آینده کشور است؛ بنابراین سیاستگذاران باید تصمیمات حوزه آموزش نیروی انسانی سلامت را با در نظر گرفتن روندهای جمعیتی و نیازهای آینده اتخاذ کنند. سرمایه‌گذاری امروز در تربیت متخصصان سالمندی، در واقع سرمایه‌گذاری برای کاهش هزینه‌ها و بحران‌های فردا است.

مشاور عالی سازمان بهزیستی کشور درباره اهمیت رشته طب سالمندی گفت: طب سالمندی تنها درمان بیماری در سنین بالا نیست؛ بلکه مدیریت همزمان چند بیماری، مصرف چند دارو، افت عملکرد، مشکلات شناختی و حفظ استقلال سالمندان را هدف قرار می‌دهد. متخصص طب سالمندی تلاش می‌کند سالمند دیرتر ناتوان شود، کمتر بستری شود و کیفیت زندگی بهتری داشته باشد. با افزایش سریع جمعیت سالمند در ایران، وجود این تخصص برای آمادگی نظام سلامت در برابر نیازهای آینده، یک ضرورت است نه یک انتخاب.

رئیس انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران نامه‌ای با عنوان «درخواست ورود فوری به تصمیم حذف رشته تخصصی طب سالمندان از نظام آموزش پزشکی کشور» به محمدرضا عارف معاون اول رئیس جمهور نوشته است. در این نامه آمده است: از ابتدای دولت چهاردهم جنابعالی اهتمام ویژه‌ای نسبت به موضوع سالمندی جمعیت، فعال‌سازی شورای ملی سالمندان، و ضرورت آمادگی کشور برای مواجهه با یکی از بزرگ‌ترین تحولات جمعیتی تاریخ ایران داشته‌اید. برگزاری جلسات شورای ملی سالمندان به ریاست جنابعالی و ده‌ها جلسه تخصصی در دفتر معاونت فرهنگی و اجتماعی، امید تازه‌ای در میان متخصصان و دغدغه مندان حوزه سالمندی کشور ایجاد کرد که موضوع سالمندی سرانجام به‌عنوان یک اولویت ملی مورد توجه دولت محترم قرار گرفته است.

این نامه می افزاید: با این حال، متأسفانه اخیراً دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، طی مصوبه‌ای، پذیرش دستیار در رشته تخصصی طب سالمندان را از آزمون پنجاه‌وسوم دستیاری متوقف کرده است؛ تصمیمی که نه‌تنها با روند جهانی توسعه خدمات سالمندی همسو نیست، بلکه در تعارض آشکار با سیاست‌های اعلامی دولت محترم در حوزه سالمندی و سالمندمحوری قرار دارد.

در ادامه این نامه آمده است: رشته طب سالمندان (Geriatric Medicine) بیش از نیم‌قرن است که در نظام‌های سلامت پیشرو دنیا به‌عنوان یکی از ارکان اصلی مراقبت از سالمندان شناخته می‌شود. امروز در کشورهای توسعه‌یافته، از آمریکا، کانادا و انگلستان تا استرالیا و بسیاری از کشورهای آسیایی، توسعه تربیت متخصص طب سالمندان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آمادگی نظام سلامت در برابر سالمندی جمعیت تلقی می‌شود. حتی بسیاری از کشورهای منطقه نظیر عربستان سعودی، امارات، قطر و ترکیه طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه آموزش طب سالمندی و ایجاد مراکز فوق‌تخصصی سالمندان انجام داده‌اند.

این نامه تصریح دارد: در ایران اما، در شرایطی که سرعت سالمندی جمعیت از بسیاری از کشورهای دنیا بیشتر است، نه‌تنها توسعه ظرفیت آموزشی این رشته اتفاق نیفتاده، بلکه اساس موجودیت آن نیز مجدداً در معرض حذف قرار گرفته است. این در حالی است که بر اساس استانداردهای جهانی، کشورها به ازای هر ۱۰ تا ۲۰ هزار سالمند، حداقل به یک متخصص طب سالمندان نیاز دارند؛ در حالی‌که ایران با بیش از ۱۰ میلیون سالمند، تاکنون تنها حدود ۲۳ متخصص طب سالمندان تربیت کرده است و ظرفیت تربیت نیروی انسانی آن نیز بسیار محدود بوده است.

در این نامه خاطرنشان شده است: رشته طب سالمندان حدود ۱۵ سال پیش در کشور ایجاد شد و تعداد ۲۳ متخصص در این حوزه تربیت شدند، اما در مقطعی به‌دلیل برخی نگاه‌های غیرهمسو و تضادهای بین‌رشته‌ای، عملاً متوقف گردید. پس از سال‌ها پیگیری انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران، همراهی کمیسیون بهداشت مجلس و تلاش اساتید و صاحب‌نظران، این رشته مجدداً احیا شد، اما اکنون با تصمیم اخیر، بار دیگر در مسیر حذف قرار گرفته است.

در ادامه این نامه آمده است: تجربه قبلی نیز نشان داد که جایگزین‌کردن این رشته با دوره‌هایی نظیر فلوشیپ روانپزشکی سالمندی، نه از نظر ماهیت علمی و نه از منظر نیازهای گسترده سالمندان کشور، پاسخگوی بحران سالمندی ایران نیست. طب سالمندان یک رشته جامع، میان‌رشته‌ای و مبتنی بر مدیریت پیچیدگی‌های سالمندی، چندبیماری، ناتوانی، اختلالات شناختی، زمین‌خوردن، پلی‌فارماسی، بازتوانی و مراقبت طولانی‌مدت است و اساساً قابل تقلیل به یک زیرشاخه محدود نیست.

این نامه می افزاید: همچنین موجب شگفتی و نگرانی است که در تصمیمی با این سطح از اهمیت ملی، انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران در فرایند تصمیم‌گیری و مشورت رسمی حضور نداشته؛ موضوعی که می‌تواند تبعات جدی علمی، اجرایی و حتی سیاستی در آینده نزدیک ایجاد کند.

این نامه یادآور می‌شود: امروز سالمندی دیگر صرفا یک موضوع رفاهی یا درمانی نیست؛ بلکه به یکی از اصلی‌ترین چالش‌های امنیت اجتماعی، اقتصادی و نظام سلامت کشور تبدیل شده است. حذف تدریجی زیرساخت‌های علمی و آموزشی سالمندی، در شرایطی که کشور هنوز در آغاز موج اصلی سالمندی قرار دارد، می‌تواند در سال‌های آینده هزینه‌هایی بسیار سنگین‌تر از امروز بر نظام سلامت و تامین اجتماعی، خانواده‌ها و دولت تحمیل کند.

رئیس انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران در پایان این نامه از معاون اول رئیس جمهور درخواست کرده است:

۱. اجرای مصوبه توقف پذیرش رشته تخصصی طب سالمندان متوقف شود؛
۲. موضوع در شورای ملی سالمندان و مراجع بالادستی مرتبط مجدد بررسی شود؛
۳. کارگروهی تخصصی با حضور انجمن علمی سالمندشناسی و طب سالمندان ایران، اساتید حوزه سالمندی، معاونت آموزشی وزارت بهداشت و سایر صاحب‌نظران تشکیل شود؛
۴. به‌جای حذف این رشته، برنامه توسعه ملی آموزش طب سالمندان متناسب با شتاب سالمندی کشور تدوین شود.

مشاور عالی سازمان بهزیستی کشور تصریح کرده است: بی‌تردید، نحوه مواجهه امروز کشور با زیرساخت‌های علمی سالمندی، قضاوت آیندگان درباره میزان آمادگی نظام حکمرانی ایران در برابر بحران سالمندی را رقم خواهد زد.