به گزارش ایرتانیوز، تهران بر روی یکی از پیچیده‌ترین ساختارهای زمین‌شناسی کشور قرار دارد؛ ساختاری متشکل از گسل‌های فعال از جمله گسل شمال تهران، گسل مشا و گسل ری. علی نصیری، رئیس سازمان مدیریت بحران تهران، با اشاره به ظرفیت لرزه‌زایی این گسل‌ها اعلام کرده است: «تهران در میان چند گسل فعال از جمله گسل شمال تهران با قابلیت زلزله‌ای تا بزرگای حدود ۷.۲ و گسل‌های جنوبی با توان لرزه‌ای بالا قرار دارد.» این اظهارنظر نشان می‌دهد که ریسک لرزه‌ای پایتخت نه یک احتمال دور، بلکه یک تهدید ساختاری دائمی است.
در کنار این خطر لرزه‌ای، پدیده فرونشست زمین در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین بحران‌های ژئوتکنیکی کشور تبدیل شده است. بر اساس داده‌های مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، نرخ فرونشست در تهران در برخی مناطق از حدود ۱۶ سانتی‌متر به بیش از ۳۰ سانتی‌متر در سال افزایش یافته است. در سطح کلان نیز میانگین فرونشست در استان تهران بین ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر برآورد شده است؛ رقمی که در استانداردهای جهانی، در محدوده وضعیت بحرانی قرار می‌گیرد.
علی بیت‌اللهی، رئیس بخش خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، در یکی از هشدارهای خود اعلام کرده است: «حدود سه میلیون نفر در تهران روی پهنه‌های فرونشستی زندگی می‌کنند.» این آمار نشان می‌دهد فرونشست دیگر صرفاً یک پدیده زمین‌شناسی نیست، بلکه به مسئله‌ای مستقیم در حوزه امنیت زیست شهری تبدیل شده است.
بررسی‌های کارشناسان زمین‌شناسی نشان می‌دهد مهم‌ترین عامل فرونشست تهران، برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و افت شدید سطح آبخوان‌هاست. کاهش تغذیه طبیعی سفره‌ها در کنار خشکسالی‌های متوالی، باعث ایجاد فضای خالی در لایه‌های زیرسطحی زمین شده و در نهایت به نشست تدریجی سطح زمین منجر می‌شود. این روند در جنوب و جنوب‌غرب تهران شدت بیشتری دارد و به گفته برخی گزارش‌ها، در حال پیشروی به مناطق شهری نیز هست.
در همین زمینه، کارشناسان مرکز تحقیقات راه و شهرسازی تأکید کرده‌اند که ادامه برداشت فعلی از منابع زیرزمینی می‌تواند بخش‌هایی از زیرساخت‌های حیاتی شهر را در معرض آسیب دائمی قرار دهد.
در سطح اجرایی، سازمان مدیریت بحران تهران فرونشست را در کنار زلزله به‌عنوان یک «تهدید ترکیبی» معرفی میکند. علی نصیری در این‌باره هشدار داده است که:
«فرونشست زمین در صورت وقوع زلزله می‌تواند شدت تخریب زیرساخت‌ها را چند برابر کند.»
این نگاه نشان می‌دهد مسئله تنها وقوع یک حادثه طبیعی نیست، بلکه هم‌پوشانی دو بحران است: زلزله و فرونشست. ترکیبی که به‌طور مستقیم شبکه‌های حیاتی مانند مترو، آب، برق، گاز و ساختمان‌های متراکم تهران را تهدید میکند.
در سطح سیاست‌گذاری، کمیسیون‌های تخصصی مجلس بارها نسبت به بحران فرونشست هشدار داده‌اند و خواستار تدوین برنامه ملی مدیریت آب‌های زیرزمینی شده‌اند. با این حال، کارشناسان معتقدند نبود یک سیاست یکپارچه برای کنترل برداشت آب، توسعه شهری و مدیریت ریسک گسل‌ها، باعث شده اقدامات انجام‌شده بیشتر واکنشی باشد تا پیشگیرانه.
فرونشست و خطر گسل‌ها صرفاً مسئله‌ای مهندسی نیست؛ بلکه مستقیماً با زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند در ارتباط است. زیرساخت‌های حیاتی در معرض آسیب قرار دارند و در برخی مناطق جنوبی و جنوب‌غربی، ترک‌های ساختمانی و تغییرات سطح زمین به‌عنوان نشانه‌های اولیه این بحران گزارش شده است. هم‌زمان، تمرکز جمعیت بر پهنه‌های پرخطر، شدت ریسک انسانی را افزایش داده است.
تهران امروز در وضعیت «ریسک مضاعف زمین‌شناختی» قرار دارد؛ از یک سو گسل‌های فعال با توان لرزه‌ای بالا و از سوی دیگر فرونشست زمین با نرخ‌های بحرانی. این دو پدیده در کنار هم، آینده پایتخت را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهند. اگر سیاست‌های کنترل برداشت آب، مدیریت توسعه شهری و پایبندی به حریم گسل‌ها به شکل جدی اجرا نشود، تهران نه تنها در برابر زلزله آسیب‌پذیرتر خواهد شد، بلکه زیرساخت‌های آن به‌تدریج دچار فرسایش ساختاری خواهند شد؛ بحرانی که شاید وقوع آن تدریجی باشد، اما پیامدهای آن می‌تواند ناگهانی و گسترده باشد.