به گزارش ایرتانیوز، بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، روند آتش‌سوزی جنگل‌ها در ایران طی ۲۰ سال گذشته نشان می‌دهد به‌طور متوسط سالانه بیش از هزار فقره آتش‌سوزی در جنگل‌ها رخ داده و حدود ۳۵۰۰ هکتار از عرصه‌های جنگلی کشور تحت تأثیر حریق قرار گرفته‌اند. این آمار نشان می‌دهد آتش‌سوزی جنگل‌ها یک اتفاق مقطعی و فصلی نیست، بلکه بخشی از یک روند تکرارشونده است.
تابستان برای جنگل‌های ایران فقط فصل گرما نیست؛ فصل افزایش یک تهدید خاموش است. هرچه دمای هوا بالاتر می‌رود و رطوبت پوشش گیاهی کاهش پیدا میکند، کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند به آتشی تبدیل شود که در مدت کوتاهی صدها هکتار از منابع طبیعی را نابود کند. جنگل‌های زاگرس، هیرکانی و مناطق مرتعی کشور در سال‌های اخیر بیش از گذشته با این تهدید مواجه شده‌اند؛ تهدیدی که دیگر تنها یک حادثه طبیعی نیست، بلکه به یک مسئله محیط‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است.
اما چرا گرمای تابستان خطر حریق را بیشتر میکند؟ پاسخ را باید در ترکیب چند عامل جست‌وجو کرد؛ افزایش دما باعث افزایش تبخیر آب از خاک و گیاهان می‌شود، خشکی پوشش گیاهی مانند سوخت آماده عمل میکند و وزش باد می‌تواند شعله‌ها را در مدت کوتاهی گسترش دهد. در چنین شرایطی، حتی یک عامل انسانی ساده مانند روشن کردن آتش در طبیعت یا رها کردن ته‌سیگار می‌تواند آغازگر یک بحران بزرگ باشد.
سعیده اسکندری، عضو هیأت علمی بخش تحقیقات جنگل مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، با اشاره به اثرات تغییر اقلیم بر منابع طبیعی گفته است که گرمایش جهانی و تغییر الگوهای آب‌وهوایی، وقوع آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع ایران را افزایش داده و منابع طبیعی را در معرض تهدید جدی قرار داده است.
از سوی دیگر، کارشناسان تأکید می‌کنند نباید تمام مسئولیت را فقط متوجه تغییر اقلیم دانست. بخش قابل توجهی از حریق‌های جنگلی در ایران منشأ انسانی دارند؛ از آتش زدن بقایای کشاورزی گرفته تا بی‌احتیاطی گردشگران، اختلافات محلی و تخریب عمدی. مدیران منابع طبیعی استان‌ها نیز بارها بر نقش عوامل انسانی در شروع بسیاری از آتش‌سوزی‌ها تأکید کرده‌اند.
در کنار این موضوع، ضعف تجهیزات و امکانات اطفای حریق نیز یکی از چالش‌های جدی مدیریت بحران جنگل‌هاست. خداکرم جلالی، رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، با اشاره به خسارت‌های ناشی از آتش‌سوزی جنگل‌ها اعلام کرده است که به‌طور میانگین سالانه حدود ۳۲۰ میلیارد تومان خسارت مستقیم زیست‌محیطی ناشی از آتش‌سوزی‌ها ایجاد می‌شود و کشور برای مقابله مؤثرتر به توسعه تجهیزات اطفای حریق نیاز دارد.
تغییرات اقلیمی در این میان نقش تشدیدکننده دارد. ایران در سال‌های اخیر با افزایش دما، کاهش بارش‌های مؤثر و دوره‌های طولانی خشکی مواجه بوده است. نتیجه این روند، خشک شدن بیشتر پوشش گیاهی و افزایش قابلیت اشتعال جنگل‌هاست. به بیان دیگر، تغییر اقلیم الزاماً خودش آتش ایجاد نمی‌کند، اما شرایطی ایجاد میکند که یک جرقه کوچک می‌تواند به حریق گسترده تبدیل شود.
از نگاه اجتماعی، آتش‌سوزی جنگل‌ها فقط از بین رفتن چند درخت نیست. جنگل‌ها نقش مهمی در حفظ منابع آب، جلوگیری از فرسایش خاک، کنترل گردوغبار و حفظ تنوع زیستی دارند. نابودی آن‌ها می‌تواند در بلندمدت بر زندگی جوامع محلی، کشاورزی و حتی کیفیت هوای شهرها اثر بگذارد.
تحلیل شرایط نشان می‌دهد ایران وارد دوره‌ای شده که مدیریت آتش‌سوزی دیگر نمی‌تواند صرفاً پس از وقوع حادثه انجام شود. افزایش دما و تغییرات اقلیمی نیازمند تغییر رویکرد از «خاموش کردن آتش» به «پیشگیری و مدیریت ریسک» است؛ یعنی پایش مستمر مناطق پرخطر، آموزش جوامع محلی، تقویت تجهیزات، استفاده از فناوری‌های پایش ماهواره‌ای و برنامه‌ریزی پیش از شروع فصل گرما.
در نهایت، گرمای تابستان تنها یک عامل فصلی نیست؛ بلکه بخشی از یک تغییر بزرگ‌تر اقلیمی است که چهره مخاطرات طبیعی ایران را تغییر می‌دهد. جنگل‌هایی که زمانی در برابر بسیاری از فشارها مقاومت می‌کردند، امروز در برابر ترکیب گرما، خشکسالی و بی‌احتیاطی انسانی آسیب‌پذیرتر شده‌اند.