به گزارش ایرتانیوز، سلامت روان در دوران کودکی نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت، روابط اجتماعی و موفقیت تحصیلی دارد. کارشناسان معتقدند با افزایش آگاهی خانواده‌ها و توجه به نشانه‌های رفتاری، بسیاری از چالش‌های روانی کودکان در همان مراحل ابتدایی قابل شناسایی و مدیریت است. بررسی‌های پزشکی نیز نشان می‌دهد بخشی از کودکان ممکن است در مسیر رشد با برخی اختلالات روانی روبه‌رو شوند، اما تشخیص به‌موقع و بهره‌گیری از راهکارهای درمانی می‌تواند به بهبود وضعیت آنها کمک کند.پایگاه پزشکی WebMD با توجه به اهمیت این موضوع، به معرفی مهم‌ترین اختلالات روانی در کودکان، نشانه‌ها، عوامل بروز و شیوه‌های تشخیص و درمان آنها پرداخته است.
بر اساس داده‌های منتشر شده، حدود ۲۰ درصد از کودکان در طول یک سال با نوعی اختلال روانی قابل تشخیص مواجه می‌شوند، اما متخصصان تأکید دارند که آگاهی والدین، مراجعه به‌موقع به متخصصان و دریافت خدمات حمایتی می‌تواند روند درمان و سازگاری کودکان با زندگی روزمره، روابط اجتماعی و فعالیت‌های تحصیلی را تسهیل کند.
رایج‌ترین اختلالات روانی در کودکان
اختلالات روانی در کودکان طیف متنوعی دارند و می‌تواند شامل؛ مشکلات خفیف اضطرابی تا اختلالات شدیدتر شود. یکی از شایع‌ترین این اختلالات، اختلالات اضطرابی است. کودکانی که با اضطراب شدید مواجه هستند، در برابر برخی موقعیت‌ها یا موضوعات واکنش‌های ترس‌آلود و شدید نشان می‌دهند و ممکن است علائمی مانند تپش قلب، تعریق، نگرانی مداوم یا اجتناب از برخی موقعیت‌ها را تجربه کنند.
اختلال کم‌توجهی ـ بیش‌فعالی (ADHD) نیز از دیگر اختلالات شایع در کودکان به شمار می‌رود. کودکان مبتلا به این اختلال معمولاً فعالیت بدنی زیادی دارند، تمرکز طولانی‌مدت برایشان دشوار است و کنترل رفتارهای تکانه‌ای در آنها کمتر دیده می‌شود. این مشکل می‌تواند بر عملکرد تحصیلی و روابط اجتماعی کودک تأثیر بگذارد.
اختلال رفتاری- در کنار این موارد، برخی کودکان با اختلالات رفتاری مواجه هستند. این کودکان ممکن است قوانین را نادیده بگیرند، در محیط‌هایی مانند مدرسه رفتارهای مخرب از خود نشان دهند یا به طور مداوم با والدین و معلمان درگیر شوند.
اختلالات خلقی- مانند افسردگی نیز در میان کودکان دیده می‌شود. این اختلال می‌تواند با احساس غم طولانی‌مدت، کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره و تغییرات در اشتها یا خواب همراه باشد. علاوه بر این، اختلالات خوردن، اختلالات تیک و در موارد نادرتر اسکیزوفرنی نیز در میان اختلالات روانی کودکان گزارش شده‌اند.
نشانه‌هایی که والدین باید جدی بگیرند
علائم اختلالات روانی در اختلالات می‌تواند بسیار متنوع باشد، اما برخی نشانه‌ها به عنوان علائم هشداردهنده شناخته می‌شوند. یکی از این نشانه‌ها افت ناگهانی عملکرد تحصیلی به‌ویژه زمانی که کودک با وجود تلاش کافی، نتواند نتایج مطلوبی در مدرسه کسب کند می باشد.
تغییر در الگوی خواب یا تغذیه نیز می‌تواند از نشانه‌های مهم باشد. برای مثال، بی‌خوابی مداوم، کابوس‌های شبانه، کاهش یا افزایش شدید اشتها و تغییرات قابل توجه در وزن ممکن است نشانه وجود مشکل باشد.
از دیگر نشانه‌ها می‌توان به گوشه‌گیری اجتماعی، کاهش علاقه به بازی یا فعالیت‌هایی که کودک پیش‌تر از آنها لذت می‌برد، نگرانی یا اضطراب شدید، عصبانیت‌های مکرر و رفتارهای پرخاشگرانه اشاره کرد. برخی کودکان ممکن است به طور مداوم از دردهای جسمی مانند سردرد یا دل‌درد شکایت کنند، در حالی که بررسی‌های پزشکی علت مشخصی برای آن نشان نمی‌دهد.
در موارد شدیدتر، کودک ممکن است چیزهایی ببیند یا صداهایی بشنود که وجود خارجی ندارند. چنین نشانه‌هایی نیازمند بررسی فوری توسط متخصصان سلامت روان است.
چرا اختلالات روانی در کودکان ایجاد می‌شود؟
پژوهشگران معتقدند اختلالات روانی معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف هستند و به یک علت واحد محدود نمی‌شوند. یکی از مهم‌ترین عوامل، زمینه‌های ژنتیکی است. در بسیاری از موارد، سابقه خانوادگی اختلالات روانی می‌تواند احتمال بروز این مشکلات را در کودکان افزایش دهد. از نظر زیستی نیز برخی اختلالات روانی با عدم تعادل مواد شیمیایی در مغز مرتبط هستند. این مواد که انتقال‌دهنده‌های عصبی نام دارند، وظیفه انتقال پیام میان سلول‌های عصبی را بر عهده دارند. هرگونه اختلال در عملکرد آنها می‌تواند بر احساسات و رفتار فرد تأثیر بگذارد.
عوامل روانی نیز نقش مهمی دارند. تجربه‌های آسیب‌زا مانند سوءاستفاده جسمی یا عاطفی، از دست دادن یکی از والدین در سنین پایین یا بی‌توجهی شدید می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلات روانی در کودکان شود. علاوه بر این، فشارهای شدید محیطی مانند مشکلات خانوادگی یا رویدادهای استرس‌زا نیز می‌تواند در کودکانی که آسیب‌پذیری بیشتری دارند، موجب بروز اختلالات روانی شود.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص اختلالات روانی در کودکان نسبت به بزرگسالان پیچیده‌تر است، زیرا بسیاری از رفتارهایی که ممکن است نشانه اختلال تلقی شوند، در برخی مراحل رشد طبیعی هستند. به همین دلیل متخصصان برای تشخیص دقیق به بررسی‌های چندجانبه نیاز دارند.
پزشکان معمولاً ابتدا با بررسی کامل سابقه پزشکی کودک و انجام معاینات جسمی تلاش می‌کنند احتمال وجود بیماری‌های جسمی را رد کنند. در برخی موارد نیز آزمایش‌هایی مانند آزمایش خون یا تصویربرداری برای اطمینان از نبود مشکلات جسمی انجام می‌شود.
در صورتی که علت جسمی برای علائم یافت نشود، کودک به روان‌پزشک یا روان‌شناس کودک و نوجوان ارجاع داده می‌شود. این متخصصان با استفاده از مصاحبه‌های تخصصی، پرسشنامه‌های استاندارد و مشاهده رفتار کودک تلاش می‌کنند وضعیت روانی او را ارزیابی کنند. همچنین اطلاعاتی که از والدین، معلمان و سایر مراقبان کودک به دست می‌آید نقش مهمی در تشخیص دارد.
روش‌های درمانی
درمان اختلالات روانی در کودکان معمولاً به صورت ترکیبی از چند روش انجام می‌شود. دارودرمانی یکی از این روش‌هاست و در برخی موارد می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. داروهای ضدافسردگی، داروهای ضداضطراب، داروهای محرک و تثبیت‌کننده‌های خلق از جمله داروهایی هستند که ممکن است برای کودکان تجویز شوند.
در کنار دارودرمانی، روان‌درمانی نیز نقش بسیار مهمی در درمان دارد. در این روش، کودک با کمک متخصص یاد می‌گیرد احساسات و افکار خود را بهتر درک کند و مهارت‌هایی برای مدیریت رفتارها و واکنش‌های خود به دست آورد. درمان شناختی ـ رفتاری، درمان خانوادگی و درمان گروهی از جمله روش‌هایی هستند که در درمان کودکان مورد استفاده قرار می‌گیرند.
برای کودکان کم‌سن‌تر نیز روش‌هایی مانند بازی‌درمانی و هنردرمانی کاربرد دارد. این روش‌ها به کودک کمک می‌کنند احساسات و تجربه‌های خود را از طریق بازی یا فعالیت‌های هنری بیان کنند.
اهمیت تشخیص زودهنگام
متخصصان سلامت روان تأکید می‌کنند که تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در بهبود وضعیت کودک داشته باشد. بسیاری از کودکانی که در مراحل اولیه درمان مناسب دریافت می‌کنند، می‌توانند علائم خود را کنترل کرده و زندگی عادی و موفقی داشته باشند. در مقابل، بی‌توجهی به علائم اولیه ممکن است باعث شود مشکلات روانی تا بزرگسالی ادامه پیدا کند و فرد را با چالش‌هایی مانند مشکلات تحصیلی، دشواری در روابط اجتماعی یا حتی سوءمصرف مواد روبه‌رو کند.
به همین دلیل کارشناسان توصیه می‌کنند والدین در صورت مشاهده تغییرات قابل توجه در رفتار، احساسات یا عملکرد تحصیلی فرزند خود، موضوع را جدی بگیرند و از متخصصان سلامت روان کمک بگیرند؛ اقدامی که می‌تواند مسیر زندگی کودک را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.