به گزارش ایرتانیوز، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اعلام کرد نشست آینده سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، که قرار است ۷ و ۸ ژوئیه در آنکارا برگزار شود، تصمیمهایی مهم درباره آینده این ائتلاف و ساختار امنیت جهانی به همراه خواهد داشت؛ اظهاراتی که بسیاری از تحلیلگران آن را فراتر از یک موضعگیری تشریفاتی و نشانهای از تلاش ترکیه برای بازتعریف جایگاه خود در ساختار امنیتی غرب ارزیابی میکنند.
اردوغان پس از بازگشت از سفر قزاقستان تأکید کرد:
«جهان امروز دیگر ادامه همان نظمی نیست که ناتو در آن شکل گرفت.»
او با اشاره به پیچیدهتر شدن تهدیدهای امنیتی و افزایش نشانههای فرسایش در نظم بینالمللی، گفت آینده ناتو نیازمند تقسیم عادلانه مسئولیتها، همکاری صادقانه میان اعضا و شکلگیری درک مشترک از امنیت است. رئیسجمهور ترکیه همچنین تصریح کرد آنکارا آماده است نقش فعالتری در افزایش بازدارندگی و آمادگی نظامی ناتو ایفا کند.
اهمیت این سخنان زمانی بیشتر میشود که در کنار تحرکات عملی اخیر ترکیه قرار گیرد. همزمان با اظهارات اردوغان، بلومبرگ گزارش داد آنکارا پیشنهاد احداث یک خط لوله سوخت نظامی به ارزش حدود ۱.۲ میلیارد دلار را مطرح کرده است؛ پروژهای که قرار است از خاک ترکیه به رومانی و از مسیر بلغارستان امتداد پیدا کند و نیازهای لجستیکی و نظامی جناح شرقی ناتو را تأمین کند.
بر اساس این گزارش، ترکیه به اعضای ناتو اعلام کرده این مسیر نهتنها حدود ۲۰ درصد ارزانتر از گزینههای جایگزین است، بلکه وابستگی کمتری به مسیرهای دریایی دارد؛ مسئلهای که در فضای پرتنش کنونی اروپا و دریای سیاه اهمیت راهبردی بالایی پیدا کرده است.
در واقع، آنکارا تلاش میکند خود را فقط بهعنوان یک شریک نظامی معرفی نکند، بلکه به گره حیاتی زیرساخت امنیتی و لجستیکی ناتو تبدیل شود؛ نقشی که میتواند وابستگی غرب به موقعیت ژئوپلیتیکی ترکیه را افزایش دهد.
همزمان، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز در استانبول با متیو ویتاکر، نماینده دائم آمریکا در ناتو، دیدار و درباره امنیت اروپا، تحولات خاورمیانه و نشست آینده ناتو گفتوگو کرد؛ دیداری که نشان میدهد رایزنیهای امنیتی میان آنکارا و واشنگتن وارد مرحله فعالتری شده است.
در کنار این تحولات، اردوغان تأیید کرد مذاکرات با آمریکا برای بازگشت ترکیه به برنامه جنگندههای اف-۳۵ همچنان ادامه دارد. آمریکا در سال ۲۰۱۹ پس از خرید سامانه اس-۴۰۰ روسیه توسط ترکیه، آنکارا را از این پروژه کنار گذاشته بود؛ تصمیمی که به یکی از بزرگترین بحرانهای روابط دو کشور در سالهای اخیر تبدیل شد.
اکنون اما بهنظر میرسد تحولات منطقهای، جنگ اوکراین، بحران خاورمیانه و نیاز ناتو به بازیگران مؤثر منطقهای، باعث شده واشنگتن و آنکارا دوباره به سمت نوعی بازتنظیم روابط حرکت کنند.
از منظر تحلیلی، سخنان اخیر اردوغان فقط درباره آینده ناتو نیست؛ بلکه درباره آینده جایگاه ترکیه در نظم جهانی جدید است.
آنکارا طی سالهای گذشته تلاش کرده همزمان در چند جبهه حرکت کند؛ حفظ عضویت در ناتو، توسعه روابط با روسیه، حضور فعال در قفقاز، افزایش نفوذ در آسیای مرکزی، مداخله در معادلات خاورمیانه و تبدیل شدن به هاب انرژی و ترانزیت منطقه.
اکنون اردوغان بهنظر میرسد معتقد است بحرانهای جهانی، فرصتی تاریخی برای ارتقای موقعیت ترکیه فراهم کردهاند.
ترکیه بهخوبی میداند غرب در شرایط فعلی بیش از گذشته به موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور نیاز دارد؛ چه در مهار روسیه، چه در مدیریت بحران انرژی اروپا و چه در کنترل مسیرهای ترانزیتی و امنیتی منطقه.
پیشنهاد خط لوله نظامی نیز دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است؛ پروژهای که فقط اقتصادی یا لجستیکی نیست، بلکه تلاشی برای تثبیت جایگاه ترکیه بهعنوان ستون امنیتی جناح شرقی ناتو محسوب میشود.
در عین حال، آنکارا تلاش میکند از این موقعیت برای امتیازگیری راهبردی از آمریکا و اروپا نیز استفاده کند؛ از پرونده اف-۳۵ گرفته تا کاهش فشارهای غرب در حوزه حقوق بشر، تحریمها و اختلافات منطقهای.
با این حال، مسیر پیشروی اردوغان بدون چالش نیست. بخشی از اعضای ناتو همچنان نسبت به سیاست خارجی مستقل و بعضاً متناقض ترکیه تردید دارند. خرید اس-۴۰۰ از روسیه، روابط نزدیک اقتصادی با مسکو و سیاستهای منطقهای آنکارا، هنوز برای بسیاری از کشورهای غربی مسئلهساز است.
اما واقعیت این است که تحولات اخیر، بهویژه جنگ اوکراین و بحرانهای خاورمیانه، باعث شده وزن ژئوپلیتیکی ترکیه دوباره افزایش پیدا کند؛ تا جایی که اکنون حتی اختلافات قدیمی نیز در سایه نیاز راهبردی غرب به آنکارا، تا حدی کمرنگتر شدهاند.
در این میان، برگزاری نشست مهم ناتو در آنکارا نیز خود حامل پیام مهمی است. ترکیه تلاش میکند این نشست را به سکویی برای نمایش قدرت دیپلماتیک و امنیتی خود تبدیل کند؛ پیامی به غرب، روسیه و بازیگران منطقهای که آنکارا دیگر صرفاً یک عضو حاشیهای ناتو نیست، بلکه میخواهد در طراحی نظم امنیتی آینده نقش مستقیم داشته باشد.
سخنان اردوغان درباره «پایان نظم قدیمی ناتو» را باید بخشی از تلاش بزرگتر ترکیه برای بازتعریف جایگاه خود در ساختار امنیت جهانی دانست. آنکارا اکنون میکوشد از فضای پرآشوب ژئوپلیتیکی، جنگ اوکراین، بحران انرژی و تنشهای خاورمیانه برای تبدیل شدن به یک قدرت محوری در معادلات غرب استفاده کند؛ مسیری که اگرچه برای ترکیه فرصتهای بزرگی ایجاد کرده، اما همزمان میتواند این کشور را وارد رقابتها و تنشهای پیچیدهتری نیز کند.