به گزارش ایرتانیوز، ریاستجمهوری ترکیه اعلام کرد رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور این کشور، در تماس تلفنی روز چهارشنبه با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از تمدید آتشبس میان ایران و آمریکا استقبال کرده و گفته است حل اختلافات میان تهران و واشنگتن همچنان ممکن و قابل دستیابی است.
بر اساس بیانیه رسمی آنکارا، اردوغان تمدید آتشبس را «تحولی مثبت» توصیف کرده و تأکید داشته میتوان برای مسائل مورد اختلاف میان دو طرف راهحلی معقول پیدا کرد.
در این تماس، دو طرف علاوه بر پرونده ایران، درباره تحولات سوریه، وضعیت لبنان، نشست آینده ناتو و روابط دوجانبه نیز گفتوگو کردهاند.
ریاستجمهوری ترکیه اعلام کرده اردوغان در این تماس، بازگشت ثبات به سوریه را دستاوردی مهم برای منطقه دانسته و همزمان خواستار جلوگیری از وخامت اوضاع در لبنان در سایه ادامه تنشها میان اسرائیل و حزبالله شده است.
ترامپ نیز پس از این تماس، گفتوگوی خود با اردوغان را «بسیار خوب» توصیف کرد و رئیسجمهور ترکیه را «رهبری قدرتمند» خواند که رابطهای ویژه با او دارد.
او همچنین تأکید کرد ترکیه را همواره متحدی قابل اتکا برای آمریکا دانسته است.
اما اهمیت واقعی این تماس، فراتر از ادبیات دیپلماتیک و تعارفهای سیاسی میان دو رئیسجمهور است.
در واقع، ترکیه اکنون بیش از بسیاری از بازیگران منطقهای نگران آن است که شکست مذاکرات میان ایران و آمریکا، دوباره خاورمیانه را وارد مرحلهای از جنگ گسترده و بیثباتی عمیق کند.
آنکارا بهخوبی میداند هرگونه انفجار دوباره بحران در خلیج فارس و تنگه هرمز، فقط محدود به ایران و آمریکا نخواهد ماند و میتواند کل منطقه را از نظر امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی تحت تأثیر قرار دهد.
ترکیه طی سالهای اخیر تلاش کرده خود را بهعنوان یکی از مهمترین بازیگران ترانزیتی، انرژی و تجارت منطقه معرفی کند.
هرگونه جنگ گسترده در خاورمیانه میتواند این معادله را بر هم بزند؛ از افزایش قیمت انرژی و اختلال در مسیرهای تجاری گرفته تا کاهش سرمایهگذاری خارجی، افت گردشگری و فشار بر بازار ارز ترکیه.
اقتصاد ترکیه طی دو سال اخیر همچنان با تورم بالا، فشار ارزی و مشکلات مالی مواجه بوده و دولت اردوغان بهخوبی میداند بیثباتی منطقهای میتواند این وضعیت را بحرانیتر کند.
به همین دلیل، برخلاف برخی بازیگران منطقهای که ادامه فشار نظامی بر ایران را در راستای تضعیف تهران میبینند، ترکیه بیشتر بهدنبال مهار بحران و جلوگیری از فروپاشی کامل روند دیپلماسی است.
از منظر ژئوپلیتیکی نیز، ترکیه تلاش میکند از فضای ایجادشده برای افزایش نقش منطقهای خود استفاده کند.
اردوغان طی سالهای گذشته بارها نشان داده سیاست خارجی ترکیه دیگر صرفاً بر پیروی کامل از غرب یا ناتو استوار نیست، بلکه آنکارا بهدنبال ایفای نقش مستقلتری در معادلات منطقهای و جهانی است.
در بحران اوکراین، تنش روسیه و غرب، پرونده سوریه و حتی اختلافات خلیج فارس، ترکیه بارها تلاش کرده خود را بهعنوان بازیگری معرفی کند که میتواند همزمان با همه طرفها ارتباط داشته باشد.
پرونده ایران نیز اکنون به بخشی از همین راهبرد تبدیل شده است.
آنکارا میخواهد این تصویر را تثبیت کند که بدون نقشآفرینی ترکیه، مدیریت بحرانهای خاورمیانه دشوار خواهد بود.
این مسئله بهویژه در آستانه نشست ناتو اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بر اساس بیانیه ریاستجمهوری ترکیه، اردوغان در تماس با ترامپ درباره مقدمات نشست سران ناتو در ماه ژوئیه نیز گفتوگو کرده و تأکید داشته آنکارا برای برگزاری موفق این نشست تلاش میکند.
این بخش از تماس، فقط یک موضوع تشریفاتی نیست.
ترکیه میخواهد به آمریکا و اروپا نشان دهد همچنان یکی از بازیگران کلیدی ساختار امنیتی غرب باقی مانده و میتواند در مدیریت بحرانهای منطقهای نقشی تعیینکننده ایفا کند.
از سوی دیگر، روابط شخصی اردوغان و ترامپ نیز در معادلات فعلی اهمیت دارد.
ترامپ طی سالهای گذشته بارها از اردوغان بهعنوان «رهبر قدرتمند» یاد کرده و برخلاف بخشی از ساختار سیاسی آمریکا، روابط نسبتاً نزدیکی با او داشته است.
همین رابطه باعث شده ترکیه در برخی پروندهها، از جمله سوریه و روسیه، امکان گفتوگوی مستقیمتری با واشنگتن داشته باشد.
در همین حال، ترکیه تلاش میکند همزمان رابطه خود با ایران را نیز حفظ کند.
ایران و ترکیه اگرچه در برخی پروندههای منطقهای اختلافات جدی دارند، اما دو کشور در حوزه تجارت، انرژی، ترانزیت و امنیت مرزی دارای منافع مشترک مهمی هستند.
به همین دلیل، آنکارا نمیخواهد وارد تقابل مستقیم با تهران شود.
در همین چارچوب، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، اخیراً تأکید کرده بود:
«ادامه جنگ و بیثباتی در منطقه، تهدیدی برای همه کشورهای خاورمیانه است و هیچ طرفی از تشدید بحران سود نخواهد برد.»
فخرالدین آلتون، رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، نیز گفته بود:
«ترکیه از هرگونه ابتکار دیپلماتیکی که بتواند مانع گسترش جنگ در منطقه شود حمایت میکند.»
این مواضع نشان میدهد آنکارا اکنون بهدنبال ایفای نقش فعالتری در مهار بحران است.
از منظر ایران نیز، مواضع ترکیه دارای اهمیت ویژهای است.
برخلاف برخی کشورهای منطقه که عملاً در کنار فشارهای آمریکا و اسرائیل علیه تهران قرار گرفتهاند، ترکیه تلاش کرده موضعی محتاطتر اتخاذ کند و همچنان بر راهحل سیاسی تأکید داشته باشد.
در عین حال، آنکارا نمیخواهد رابطه خود با آمریکا و ناتو را نیز قربانی پرونده ایران کند.
به همین دلیل، سیاست فعلی ترکیه را میتوان «موازنه فعال» توصیف کرد؛ یعنی حفظ ارتباط همزمان با تهران، واشنگتن، کشورهای عربی و غرب.
از منظر کلانتر، تماس اردوغان و ترامپ را باید بخشی از رقابت بزرگتر قدرتهای منطقهای برای شکلدهی به نظم جدید خاورمیانه دانست.
جنگ اخیر نشان داد بحران ایران و آمریکا فقط یک تقابل دوجانبه نیست، بلکه مسئلهای است که امنیت انرژی، تجارت جهانی، بازار نفت، مسیرهای دریایی و حتی آرایش سیاسی منطقه را تحت تأثیر قرار میدهد.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکند و هرگونه ناامنی در این مسیر، میتواند اقتصاد جهانی را وارد شوک جدیدی کند.
به همین دلیل، بسیاری از کشورهای منطقه اکنون نگران آن هستند که شکست مذاکرات یا فروپاشی آتشبس، دوباره خاورمیانه را به سمت جنگی گسترده و غیرقابل کنترل سوق دهد.
ترکیه تلاش میکند خود را به یکی از بازیگران اصلی مدیریت بحران ایران و آمریکا تبدیل کند؛ نه صرفاً از سر ملاحظات سیاسی، بلکه به این دلیل که آنکارا میداند هرگونه جنگ گسترده در منطقه، مستقیماً امنیت، اقتصاد و موقعیت ژئوپلیتیکی ترکیه را نیز تهدید خواهد کرد. در واقع، اردوغان اکنون در تلاش است همزمان با جلوگیری از انفجار دوباره بحران، نقش ترکیه را در نظم آینده خاورمیانه پررنگتر کند.