به گزارش ایرتانیوز، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در واکنش به فضاسازیهای اخیر درباره پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا، تأکید کرد: «ما هیچ امتیازی مطالبه نکردیم. تنها چیزی که مطالبه کردیم حقوق مشروع ایران است.» او با طرح این پرسش که آیا درخواست ایران برای خاتمه جنگ، توقف راهزنی دریایی علیه کشتیهای ایرانی، آزادسازی داراییهای متعلق به مردم ایران و پایان محاصره دریایی مطالبهای زیادهخواهانه است، تلاش کرد محور بحث را از «چانهزنی بر سر امتیاز» به «احقاق حق» منتقل کند.
این موضعگیری در شرایطی مطرح شده که آمریکا پس از دریافت پاسخ تهران از مسیر پاکستان، آن را غیرقابل قبول خوانده و همزمان تلاش کرده این تصویر را بسازد که ایران خواستههایی فراتر از چارچوب مذاکرات مطرح کرده است. اما سخنان بقایی دقیقاً در برابر همین روایت قرار دارد؛ او میگوید آنچه ایران مطرح کرده، نه امتیاز اضافی، بلکه بازگشت به بدیهیات حقوقی است: توقف جنگ، پایان محاصره، رفع توقیف داراییها و احترام به حق ایران در امنیت دریایی.
بقایی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «هر آنچه در متن پیشنهاد کردیم معقول و سخاوتمندانه بود؛ نه فقط برای منافع ملی ایران، بلکه برای خیر و صلاح منطقه و جهان.» این جمله از نظر دیپلماتیک مهم است، زیرا تهران تلاش دارد نشان دهد پاسخ ایران صرفاً ناظر به منافع داخلی نیست، بلکه با ثبات خلیج فارس، امنیت کشتیرانی و کاهش تنش در منطقه نیز پیوند دارد.
او در عین حال تأکید کرد طرف آمریکایی همچنان بر «خواستههای نامعقول» خود پافشاری میکند. این تعبیر نشان میدهد از نگاه تهران، مشکل اصلی نه اصل مذاکره، بلکه تلاش واشنگتن برای تبدیل مذاکره به ابزار فشار است. ایران میگوید نمیتوان همزمان محاصره دریایی را ادامه داد، داراییهای مردم ایران را مسدود نگه داشت، درباره تنگه هرمز مداخله کرد و بعد از تهران انتظار داشت این وضعیت را بهعنوان «امتیازدهی آمریکا» بپذیرد.
در همین چارچوب، سخنگوی وزارت خارجه تصریح کرد: «آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران امتیاز نیست، این یک مطالبه حق است. توقف محاصره دریایی توقف یک اقدام خلاف قانون است و امتیازی نیست که به ایران بدهند.» این بخش از سخنان او، هسته اصلی پاسخ دیپلماتیک تهران به واشنگتن است: ایران نمیخواهد چیزی فراتر از حقوق خود بگیرد، بلکه میگوید آمریکا باید اقدامات غیرقانونی و فشارهای تحمیلی را متوقف کند.
بقایی همچنین گفت ایران «قدرتی مسئولیتپذیر و قلدرستیز» در منطقه است و افزود: «ما قلدر نیستیم، قلدرستیز هستیم. کافی است به عملکرد ما نگاه شود. آیا ما بودیم که به آمریکا لشکرکشی کردیم؟» این جمله، فراتر از یک موضع تبلیغاتی، بخشی از تلاش ایران برای بازتعریف جایگاه خود در بحران اخیر است؛ تهران میخواهد نشان دهد آغازگر بحران نبوده، اما در برابر فشار، محاصره و تهدید نیز منفعل نخواهد ماند.
در موضوع میانجیگری نیز بقایی اعلام کرد طرف رسمی میانجی همچنان پاکستان است و قطر نیز ایدههایی دارد که در صورت ضرورت مطرح خواهد شد. این موضع نشان میدهد تهران مسیر دیپلماسی را نبسته، اما آن را در چارچوبی کنترلشده و بر اساس منافع ملی دنبال میکند. به بیان دیگر، ایران همزمان دو پیام میدهد: آمادگی برای مذاکره وجود دارد، اما مذاکره قرار نیست به پوششی برای ادامه فشار تبدیل شود.
از سوی دیگر، سخنگوی وزارت خارجه درباره تنگه هرمز هشدار داد که هرگونه مداخله در امور این آبراه، موضوع را پیچیدهتر میکند. این هشدار در شرایطی اهمیت بیشتری دارد که آمریکا تلاش میکند با طرحهای دریایی و قطعنامههای بینالمللی، نقش خود را در مدیریت هرمز تثبیت کند. تهران اما تأکید دارد امنیت هرمز بدون نقش کشورهای ساحلی و بدون توجه به حقوق ایران قابل تعریف نیست.
بقایی در همین زمینه گفته است تصمیماتی که درباره تنگه هرمز بر اساس سلسلهمراتب نظام اتخاذ میشود، برای وزارت خارجه کاملاً لازمالاتباع است. این جمله از نظر سیاسی مهم است، زیرا نشان میدهد پرونده هرمز فقط یک موضوع دیپلماتیک نیست؛ بلکه به سطح تصمیمگیری کلان امنیتی و ملی منتقل شده است.
او همچنین به پیامدهای زیستمحیطی حضور نظامی آمریکا و جنگهای تحمیلی در منطقه اشاره کرد و گفت این پیامدها «بسیار شدید و ماندگار» بوده و به همین دلیل تنگه هرمز نیازمند سازوکار مدیریتی برای حفظ محیط زیست دریایی است. این بخش از سخنان بقایی تلاش میکند موضوع هرمز را از سطح امنیتی صرف فراتر ببرد و آن را به مسئلهای منطقهای، زیستمحیطی و بلندمدت تبدیل کند.
در پاسخ به اظهارات نتانیاهو درباره پایان نیافتن جنگ با ایران، بقایی نیز هشدار داد احتمال کارشکنی رژیم صهیونیستی در روند صلح احتمالی وجود دارد. او تأکید کرد ایران بهخوبی میداند در هر شرایطی چگونه از خود دفاع کند. این موضع نشان میدهد تهران معتقد است بخشی از فشارها علیه مسیر دیپلماسی، از سوی تلآویو و جریانهایی صورت میگیرد که کاهش تنش را به زیان خود میدانند.
از منظر تحلیلی، سخنان امروز سخنگوی وزارت خارجه را باید تلاشی برای بازگرداندن ابتکار روایت به دست ایران دانست. پس از آنکه واشنگتن پاسخ تهران را «غیرقابل قبول» خواند، ایران اکنون میگوید مسئله بر سر «امتیازخواهی» نیست؛ مسئله این است که آمریکا حاضر نیست حقوق بدیهی ایران را به رسمیت بشناسد.
این موضعگیری برای افکار عمومی داخلی نیز اهمیت دارد. در شرایطی که فضای مذاکره با آمریکا همواره حساسیتبرانگیز است، وزارت خارجه تلاش میکند نشان دهد گفتگو به معنای عقبنشینی نیست؛ بلکه اگر انجام شود، باید در خدمت پایان جنگ، رفع فشار و تثبیت حقوق ایران باشد.
پیام اصلی تهران روشن است: ایران نه آغازگر جنگ بوده و نه خواهان گسترش بحران است، اما نمیپذیرد پایان جنگ به معنای تحمیل خواستههای یکطرفه آمریکا باشد. از نگاه ایران، توقف محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مردم ایران، پایان جنگ و احترام به نقش تهران در امنیت هرمز، امتیاز نیست؛ کف مطالبات مشروع کشوری است که زیر فشار جنگ تحمیلی و محاصره قرار گرفته است.
سخنان بقایی، پاسخ رسمی و منسجم تهران به فضاسازی آمریکا پس از رد پیشنهاد ایران است. تهران میگوید راه دیپلماسی باز است، اما فقط زمانی معنا دارد که طرف مقابل از منطق زور، محاصره و مطالبه نامحدود فاصله بگیرد. این موضع، هم خط دفاعی ایران در مذاکرات آینده را مشخص میکند و هم به واشنگتن پیام میدهد که توافق بدون احترام به حقوق مشروع ایران، پایدار و قابل اتکا نخواهد بود.