به گزارش ایرتانیوز، زلنسکی در این نامه تأکید کرده است که اوکراین آماده برقراری آتشبس کامل در طول مذاکرات بوده و همچنین از تبادل همه اسرای جنگی دو طرف حمایت میکند. او نوشته است:
«اوکراین خواهان پایان دادن به جنگ از طریق گفتوگوی مستقیم میان رهبران دو کشور است.»
رئیسجمهور اوکراین همچنین پیشنهاد داده زمان مشخصی برای دیدار مستقیم میان او و پوتین تعیین شود؛ پیشنهادی که اگرچه در ظاهر میتواند نشانهای از تمایل کییف به کاهش تنشها باشد، اما در عمل با موانع سیاسی و نظامی متعددی روبهرو است.
واقعیت این است که زلنسکی از ابتدای جنگ در فوریه ۲۰۲۲ بارها خواستار مذاکره مستقیم با پوتین شده است. با این حال، کرملین همواره این درخواست را رد کرده یا آن را به آماده شدن یک توافق از پیش تدوینشده موکول کرده است. ولادیمیر پوتین در ماههای گذشته چندین بار اعلام کرده که تنها در صورتی حاضر به دیدار با زلنسکی خواهد شد که چارچوب نهایی توافق از قبل مشخص شده باشد.
در مقابل، دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین در واکنش به نامه جدید اعلام کرد:
«رئیسجمهور پوتین هنوز این نامه را مطالعه نکرده است.»
او همچنین در اظهارنظری کنایهآمیز گفت:
«زلنسکی هر زمان بخواهد میتواند به مسکو سفر کند.»
این پاسخ سرد نشان میدهد کرملین فعلاً تمایل چندانی به تغییر موضع خود ندارد.
اما اهمیت نامه اخیر زلنسکی را باید در بستر تحولات میدانی جنگ بررسی کرد. اوکراین در هفتههای اخیر یکی از گستردهترین حملات پهپادی خود علیه خاک روسیه را انجام داده است. حمله به سنپترزبورگ، که علاوه بر اهمیت اقتصادی، ارزش نمادین بالایی برای روسیه دارد، پیام روشنی به کرملین ارسال کرد؛ اینکه اوکراین همچنان توانایی ضربه زدن به عمق خاک روسیه را حفظ کرده است.
تحلیلگران غربی معتقدند زلنسکی تلاش میکند از ترکیب «فشار نظامی» و «پیشنهاد سیاسی» به عنوان یک ابزار مذاکره استفاده کند. به عبارت دیگر، کییف میخواهد نشان دهد در حالی که هنوز توان عملیات تهاجمی دارد، همزمان برای پایان دادن به جنگ نیز آمادگی دارد.
از سوی دیگر، شرایط میدانی جنگ نیز به سود هیچیک از طرفین به شکل قاطع تغییر نکرده است. برآوردهای نظامی نشان میدهد روسیه همچنان حدود ۱۸ تا ۲۰ درصد از خاک بینالمللی به رسمیت شناختهشده اوکراین را در کنترل خود دارد. مناطق دونتسک، لوهانسک، زاپوریژیا، خرسون و شبهجزیره کریمه همچنان مهمترین نقاط اختلاف میان دو کشور هستند.
همین مسئله باعث شده موضوع سرزمینها به بزرگترین مانع در مسیر هرگونه توافق تبدیل شود. زلنسکی بارها تأکید کرده که تمامیت ارضی اوکراین قابل مذاکره نیست، در حالی که روسیه مناطق الحاقشده را بخشی از قلمرو خود میداند. به همین دلیل حتی اگر دیدار مستقیم میان دو رهبر برگزار شود، دستیابی به توافق نهایی همچنان بسیار دشوار خواهد بود.
از منظر سیاسی نیز هر دو رهبر با محدودیتهای داخلی مواجه هستند. زلنسکی نمیتواند بدون دریافت امتیازات ملموس وارد توافقی شود که در داخل اوکراین به عنوان عقبنشینی تلقی شود. در مقابل، پوتین نیز پس از سالها جنگ و هزینههای گسترده انسانی و اقتصادی، حاضر نیست بدون تثبیت دستاوردهای میدانی روسیه وارد توافق شود.
برخی کارشناسان روابط بینالملل معتقدند نامه اخیر زلنسکی بیش از آنکه خطاب به کرملین باشد، پیامی برای افکار عمومی جهانی و متحدان غربی اوکراین است. در شرایطی که بخشی از کشورهای غربی نسبت به ادامه حمایتهای مالی و نظامی تردیدهایی پیدا کردهاند، کییف تلاش میکند خود را طرفی نشان دهد که به دنبال صلح است و این روسیه است که در برابر گفتوگو مقاومت میکند.
در سوی مقابل، مسکو نیز معتقد است زلنسکی در تلاش است از ابزار مذاکره برای کسب امتیازات بیشتر نظامی و سیاسی استفاده کند. مقامات روسی بارها اعلام کردهاند که اوکراین در گذشته نیز از دورههای آتشبس برای تجدید سازمان نیروهای خود بهره برده است و به همین دلیل کرملین نسبت به پیشنهادهای مشابه با احتیاط برخورد میکند.
از منظر راهبردی، انتشار این نامه نشان میدهد هر دو طرف با وجود ادامه نبردها، به تدریج به این جمعبندی نزدیک میشوند که جنگ فرسایشی کنونی هزینههای سنگینی برای همه بازیگران به همراه دارد. بر اساس برآوردهای نهادهای بینالمللی، خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ از مرز هزار میلیارد دلار عبور کرده و میلیونها نفر در دو کشور تحت تأثیر آن قرار گرفتهاند.
با این حال، فاصله میان خواستههای مسکو و کییف همچنان بسیار زیاد است. روسیه خواهان به رسمیت شناخته شدن واقعیتهای میدانی و حفظ مناطق تحت کنترل خود است، در حالی که اوکراین بر بازپسگیری کامل سرزمینهای اشغالشده تأکید دارد. همین شکاف عمیق باعث شده بسیاری از ناظران معتقد باشند حتی اگر دیدار مستقیم میان زلنسکی و پوتین برگزار شود، نباید انتظار پایان فوری جنگ را داشت.
نامه اخیر زلنسکی را میتوان مهمترین ابتکار سیاسی کییف در ماههای گذشته دانست؛ ابتکاری که در ظاهر پیام صلح دارد، اما در باطن بخشی از نبرد بزرگتر سیاسی، نظامی و رسانهای میان دو طرف محسوب میشود. اکنون نگاهها به کرملین دوخته شده است تا مشخص شود آیا پوتین برای نخستین بار پس از سالها حاضر خواهد شد دعوت مستقیم زلنسکی را بپذیرد یا جنگ اوکراین همچنان در مسیر فرسایشی خود ادامه خواهد یافت.